Sevdiğinden, yüreğinden gelen sesi dinle.

Sen benim aşkvegülümsün;

Her nefeste bir ömürsün.

Aşk varsa her şey vardır yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

Innovartion yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

İtü Sanatta Yeterlik Tezi yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

TÜRKİYE’DE, MÜZİK EĞİTİMCİLERİNİN VE YETİŞTİRİLDİKLERİ KURUMLARIN; TOPLUMSAL YAŞAM KALİTESİ AÇISINDAN ROLÜ VE ÖNEMİ

Alp ÖZEREN*

 GİRİŞ VE ÇALIŞMANIN AMACI

 Saygıdeğer akademisyenler ve tüm dinleyenler; öncelikle bu önemli sempozyumda bildiri sunmaktan dolayı hissettiğim heyecanı ve gururu samimiyetle ifade etmek isterim.

Bu bildiriyi hazırlarken; müzik ve halkla ilişkiler alanlarında sürdürdüğüm doktora düzeyindeki akademik çalışmalarımdan hız aldığımı, bildirimin başlangıcında vurgulamak isterim. Bildiri vesilesiyle; ilkokuldan  doktora düzeyine dek eğitimimde rol oynayan tüm hocalarıma içten teşekkür etmeyi de bir borç bilirim.

Bildirinin çıkış noktası olarak; İTÜ tarafından onaylanıp desteklenmiş bulunan “ Müzik Okullarında Okuyan Öğrencilere Verilecek Özel Halkla İlişkiler Eğitiminin İçeriğini Oluşturma Amaçlı Saha Çalışması” projesi ve bu projeyle bağlantılı olarak Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuarı’nda başlatıp bir süre devam ettirdiğim Türkiye’de lisans programlarında yer alan ilk “Müzik ve Halkla İlişkiler”dersi belirtilebilir.

Bildiri başlığında yer alan “Toplumsal Yaşam Kalitesi” ile; bir toplumda, “insanı insan yapan görgü kuralları” (Özeren, 2004) nın işlevsellik düzeyi kastedilmektedir. “Müzik Eğitimcileri” ifadesi ile, yalnızca akademik müzik eğitimi almış eğitimciler değil; çevresindeki kişi ya da gruplara belli bir ücret karşılığında ya da ücretsiz olarak müzik dersi veren tüm kişiler ve bu derslerin verildiği mekânlar; “Yetiştirildikleri Kurumlar” ile de bireylerin müzik eğitimi vermeye başlamadan önce, kendilerini bu eğitimi vermek için hazırladıkları “resmi” ya da “gayrıresmi” tüm örgün ve yaygın müzik eğitimi kişi ve kurumları kastedilmektedir.

Ülkemiz şartlarında ve konumuz bağlamında; gayrıresmi ve derme çatma “müzik eğitimi kurumları”nı görmezden gelemeyiz. Çünkü; gerek örgün eğitim kapsamında “müzik eğitimi”nin gereğince verilmeyişinden doğan ihtiyaçlar, gerekse yönetim birimlerinin denetim eksikliği gibi nedenler sonucunda; belli nitelikve standartlardan yoksun müzik eğitim kurumlarının ve sözde müzik eğitimcilerinin sayısı hayli artmış bulunmaktadır. “Türkiye’de Müzik Eğitimcileri ve Yetiştirildikleri Kurumlar” açısından genel bir sınıflandırma denemesi yapacak olursak:

* İstanbul Kadıköy Halk Eğitim Merkezi

Müzik Eğitimcileri

• Öğretim Üyeleri
• Öğretim Görevlileri
• Müzik Öğretmenleri Müzik Uzman Öğreticileri

Herhangi bir belgesi olmayan enstrüman icracıları

Yetiştirildikleri Kurumlar

 Konservatuarlar ( konservatuvarlar ) Eğitim Fakülteleri

Güzel Sanatlar Fakülteleri Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Halk Eğitim Merkezleri

Özel Müzik Kursları

Müzik dışı alanlardaki yükseköğretim programlarındaki amatör  çalışmalar ( müzik kulüpleri vb. )

www.muzikegitimcileri.net sitesindeki güncel verilere (Tarman, 2006) bakıldığında, eğitim fakültelerine bağlı “Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı”; Fen Edebiyat Fakültesi’ne bağlı “Müzik Öğretmenliği Bölümü”, güzel sanatlar fakültelerine bağlı müzik eğitimi veren bölümlere dair künye bilgilerinin yanısıra; Boğaziçi Üniversitesi’nin güzel sanatlar bölümü, İTÜ’nün Müzik İleri Araştırmalar Merkezi, Yıldız Teknik Üniversitesi’nin Sanat ve Tasarım Fakültesi, Bilgi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi kapsamında müzik eğitimi  verilen bölüm de listede yer almaktadır.

Konservatuarlar ise, Ankara ( üç tane ), İstanbul ( üç tane ), Gaziantep, Konya, Edirne, Bursa, Sakarya, Afyon, Eskişehir, Adana, İzmir ( iki tane ), Diyarbakır, Mersin, Antalya ve Elazığ illerinde yer almaktadır.

Yukarda sayılan kurumlara ve illere sürekli olarak yenileri eklenmektedir. Bu bağlamda; İstanbul’da Haliç Üniversitesi Devlet Konservatuarı; Kültür Üniversitesi’nde müzik eğitimi ile ilgili yapılanma ve önümüzdeki yıl eğitime başlayacak olan Kocaeli Üniversitesi Devlet Konservatuarı belirtilebilir Sayıları 53 e ulaşmış bulunan anadolu güzel sanatlar liselerinin bir listesi de sitede sunulmaktadır.

“Toplumsal Yaşam Kalitesi” açısından “Müzik”in rolü ve önemini ifade edebilmek için de Konfüçyus’un yaklaşımını anımsamak yerinde olacaktır: “Bir ülkenin doğru yönetilip yönetilmediğini; ahlâk açısından yücelip yücelmediğini anlamak istiyorsanız, o ülkenin müziğini dinleyiniz.“ ( der.: Dinler, 1999 )

 Müzik Eğitiminin toplumsal yaşamdaki yeri ve önemine dair; büyük düşünür Aristotales’in görüşünü anımsamak da yararlı olacaktır: “Müziğin ahlâk dengesi ve onun bir eğitim aracı olarak kullanılması gereği her çağda kabul edilmiştir. Bundan ötürü müziğin ahlâk gücünü inkâr etmek elde değildir. Ve madem ki bu güç onda vardır; çocukların eğitiminde de müzikten yararlanmak gereklidir. “ ( E. Gedikli, 2003 )

 Bildiri aracılığıyla; yaklaşık 30 milyon çocuğun yaşamakta olduğu ülkemizde, özellikle çocuklar arasında, okullarda yaşanmakta olan ve aslında hiç de tesadüf ve sürpriz olarak değerlendirilemeyecek şiddet olaylarının rehabilitasyonu esnasında “müzik” ve “müzik eğitimi”nden gereğince yararlanılması konusunda görüş ve öneriler geliştirilmesine; böylece, yetişmekte olan yaklaşık 30 milyon çocuğumuzun ülke geleceğinin gönül rahatlığıyla emanet edilebileceği bir yaşam kalitesine sahip olabilmesine katkı sağlamak amaçlanmaktadır.

Türkiye’deki Toplumsal Yaşam Kalitesine Dair Bazı Bilimsel Veriler

 Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın 2004 yılı Aralık ayında açıklamış olduğu ve 20 Aralık 2004 tarihli Nokta dergisinde yayımlanan rakamlara göre; ülkemizde tesbit edilebilen yaklaşık 20 milyon ruh sağlığı sorunlu insan bulunmakta ve bunların yaklaşık 7 milyonu da acil tedavi gerektirmektedir. Haberin içeriğine göz atacak olursak:

…Bundan 6 yıl önce Sağlık Bakanlığı’nın hazırladığı rapor, Türk İnsanı’nın ruh sağlığında alarm zilleri çaldığına işaret ediyordu. Öngörüler doğru çıktı. Ruh sağlığı problemi yaşayanların sayısında patlama yaşanıyor. 5 yıl sonrasıyla ilgili tahminlerse dudak uçuklatan cinsten. Bakanlık, tüm il ve ilçelerdeki devlet hastanelerine, “ psikiyatri servislerinin güçlendirilmesi ve yeni uzmanlar atanması” yönünde genelge gönderdi. Kısacası; “ alarm zilleri ” çalıyor……Türkiye’de, neredeyse 20 milyon ruh sağlığı sorunlu insan olmasına karşın yaklaşık bin 200 psikiyatri uzmanı var. Buna göre 70 bin kişiye bir psikiyatr, 10 bin kişiye 1.3 yatak düşüyor…

 2004 yılı itibariyle; BM kalkınma raporunda, Türkiye “yaşanabilirlik”  açısından

177 ülke arasında 88. sırada yer almış bulunmaktadır ( www.mynet.com – 15.07.2004 ) . Haberde; sıralama ölçütü olarak, kişi başı gelir, eğitim düzeyi, sağlık hizmetleri ve ortalama yaşam süresinin esas alındığı belirtilmekte ve 285 sayfalık rapor ile ilgili ayrıntılı bilgi için “http://hdr.undp.org” adresi verilmektedir.

Bir başka haberde ( www.mynet.com – 29.09.2005 ); Türkiye’de 16 bin okulda birleştirilmiş sınıf bulunduğu belirtilmektedir:

Yeni eğitim ve öğretimin yılının ilk ayı yaşanırken, derslik yetersizliği nedeniyle ülke genelindeki 16 bin 379 okulda birleştirilmiş sınıflarda eğitim veriliyor. Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü’nden edinilen bilgiye göre, yurt genelinde 2 veya daha fazla sınıfın bir derslikte eğitim   gördüğü   16   bin   379   okulda,   27   bin   685   öğretmen    görev    yapıyor. Birleştirilmiş sınıflarda, 307 bin 693’ü erkek, 279 bini 686’sı kız olmak üzere toplam 587 bin 379 öğrenci öğrenim görüyor. Bu öğrencilerin 238 bin 343’i tek derslikte 2 sınıf, 178 bin 6 öğrenci 3 sınıf, 18 bin 194 öğrenci 4 sınıf, 152 bin 836 öğrenci de 5 sınıf birden eğitim alıyor. Şanlıurfa, birleştirilmiş sınıflarda eğitim açısından 954 okul ile ilk sırada Yalova ise 7 okul ile son sırada yer alıyor.

 Türkiye’deki “toplumsal yaşam kalitesi”ni olumsuz etkileyen başlıca unsurlar

 Devlet bütçesinden eğitime ayrılan payın; “gelişmiş ülke” standartlarının kat kat altında olması

Medyanın toplum üzerindeki çok büyük etkisiyle orantılı bir “sosyal sorumluluk” bilincinden yoksun bulunması. Bu noktada “sorumsuz habercilik” örneği olarak nitelenebilecek bir örneği sunmakta yarar bulunmaktadır:

Resim 1- Hürriyet Gazetesi

Bu resmi; Hürriyet gibi yaygın ve saygın bir gazetede, üstelik “günün haberi” ibaresiyle okuyan ortalama (istatistiklere göre Türkiye’de ortalama olarak yılda, altı kişiye bir kitap düştüğü açıklandı. Ben de bu kitap dahi okumayan ortalamayı kastediyorum ki bu ortalama Türkiye’de çok ciddi bir ağırlık taşımaktadır… ) anne babaların bilinçaltında, “müzik dersi”ne; “müzik öğretmeni”ne; “müzik odası”na; en kötüsü de böyle bir haberde görsel olarak yer verilmesi hiçbir şekilde gerekmeyen öz çalgımız “bağlama”ya karşı olumsuz önyargılar oluşması işten bile değildir.

“Türkçe”nin toplumda hakettiği saygınlıktan giderek uzaklaşmasının; toplumsal yaşantımızda “Atatürkçe” ve “Müzikçe” ( Türkçe, Atatürkçe ve Müzikçe üçlemesi; Prof. Dr. Ali Uçan’a aittir… ) nin de gereğince işlevselleşmesini engelleyişi.

Toplumsal yaşantımızda; işitsel, görsel ve davranışsal “gürültü”nün, kirliliğin giderek daha fazla ön plana çıkması. Bu konuda; Campbell’in “Mozart Etkisi” kitabında yer alan ve kolera basilini keşfeden bilim insanı Robert Koch’a ait olduğu belirtilen ( s. 50 ) bir ifadeye yer verilebilir:

“Bir gün gelecek ve insanlar bir zamanlar kolera ve vebayla savaştıkları gibi gürültüyle savaşmak zorunda kalacaklar.”

 Bireylerin; bireysel olgunlaşma süreçleri tamamlanmadan “aile olmaya” toplumsal vb. nedenlerle sürüklenmesi ve Prof. Dr. Üstün Dökmen’in deyimiyle bir “çocuk ana-babalar” toplumunun oluşması. Bu konuda Üstün Dökmen’in şu görüşüne de yer vermek yararlı olacaktır( Dökmen, 1999 ):

“…Çocuk ana-baba özelliğimize, giderek daha fazla yetişkin tavrı katmaktayız. Bir yetişkinler toplumu olmaktan, hele hele bir “empatik toplum” olmaktan henüz çok uzağız. Ancak büsbütün de yola çıkmamış değiliz…”

 Müzik alanında popüler olmuş bazı şarkıcı ve çalgıcıların; gündemde kalabilmek uğruna, sanatlarından çok düşük davranış kalitesi içeren yönleriyle gözönünde bulunmayı tercih etmeleri ya da bu duruma itiraz etmemelerinin özellikle sağlıksız kentleşme ortamında yaşamakta olan birey ve ailelerde bir tür umut uyandırıp, onları, amaca giden yolda herşeyin kabul edilebilir olduğu düşüncesine sürüklemeleri.

Müzik eğitimcilerinin ve yetiştirildikleri kurumların genel anlamda “etik düzeyleri”nin gereğince sorgulanamaması

Müzik eğitimcilerinin ısrarla üzerinde durması gereken üç resim

 Resim 2- 1964 yılında ABD’de basılan kitabın kapağında, elinde gitarıyla çizilmiş olan şahsın, çizmesinin ucuyla bastığı yer, Türkiye Cumhuriyeti !!! ( Berkley Books, 1964 )

Not: Kitapta yer alan 140 ülke arasında Türkiye yok!!

Resim 3 – Sigara gibi zararlı bir ürüne öz müziğimizin adının verilmesine göz yumulması     inanılır                         gibi                                değil!!!

Resim 4 – Daha önce de çeşitli vesilelerle sunmuş olduğum bu sayfanın aslında en acaip tarafı; Zeki Müren’in yanında ve sayfanın başköşesindeki adamların  müzikle ilgilerinin bilinmeyişi ( Boyut Yayıncılık )

 BİLDİRİ KONUSUYLA İLGİLİ BAZI ÖNEMLİ ALINTILAR

 …Çağımızın en sevilen kültürel abideleri devlet adamları ya da azizler değil, şarkıcılar ve vokalistlerdir. Rock konserlerine, CD lere, müzik setlerine ve MTV ye olan düşkünlüğümüzün ötesinde günlük iletişimimiz ve alışverişimiz büyük ölçüde müzikle ilgili bir modele dayanıyor…( Campbell, 2002 )

Bir ülkede sorunların ve çözümlerin neler olduğu; bu çözümleri kimlerin uygulamasının gerektiği biliniyor, çözümsüzlüğün bedelleri hergün ödeniyor ama yine de yapılması gerekenler yapılmıyorsa o ülkede atalet hali oluşmuş demektir……Ataletli insanlarda yaygın olarak görülen alışkanlıklar isteksizlik, miskinlik, tembellik, yavaşlık, şevksizlik, ertelemecilik, mazeretçilik ve sitemkârlıktır ( Sekman, 2002 ).

Müzik, bize hoş ve eğlenceli bir zaman geçirme aracı gibi gözükse de, asıl önemi, insanı canlı tutan ve vücudunda kesintisizce akan bir özellik taşımasıdır ( Khan, 1994 )

Yukarda yer alan iki alıntı birarada düşünüldüğünde; “müzik”in “atalet”i yenmedeki önemi kendiliğinden ortaya çıkacaktır.

Müzik, yerleşik yaşamayı seçmiş insan topluluklarının birliktelik bilincini törpüleyen, cilalayan, beraber yaşamanın sevincini paylaştıran bir toplum sanatıdır…… Sonuçta; birlikte müzik yapmayı, tek başına şarkı söylemeyi, birkaç kişi bir arada şarkı söyleyip herhangi bir enstrüman çalmayı unutmuş bir toplumuz……Müziğin genç yaşlı insan topluluklarını yaklaştırıcı, kaynaştırıcı ve sevgi üreten niteliklerini toplum yararına kullanabilmek amacıyla; eğitim, araştırma, eleme ve tarama girişimlerinin yeniden ve eskiye oranla tümüyle bilimsel bir yaklaşımla ele alınması gerekmektedir ( Ali, 1984 ).

Prof. Dr. Filiz Ali’nin 1984 yılında yazdıkları, bugün, toplumumuzda geçerliliğini koruduğuna göre; ortada müzik eğitimcilerinden kaynaklanan ciddi bir “ataletsizlik” var demektir.

Müzik alanındaki sanatçılarımızın, müzik eğitimcilerimizin ve müzik kuruluşlarında çalışan yöneticilerimizin taze bir ruh ve çevrelerini daha seçkin düzeylere sürükleyici davranışlar içinde olmaları beklenir. Böylece “iyi yetişmişlik”, toplumun geliştirilmesine adanmış olur… (Günay, 2006)

Prof. Dr. Edip Günay’ın “Müzik Sosyolojisi” isimli kitabında yer alan iki alıntıyı da konumuz kapsamında aktarmak yerinde olacaktır:

… Sanatın temel işlevi; toplumsal yapının özünü ve niteliğini anlamak, varolan toplumsal gerçeklikten hareketle gelecek gerçekliğin nasıl olabileceğini sezmek ve aynı zamanda insanların ortak insancıl özlemleri arasında bir denge kurarak, bireyi yalnızlıktan, yabancılaşmaktan kurtarmak ve insana daha sağlıklı yaşam koşulları sunan bir toplum düzenine yönelmesini sağlamaktır( Armağan, 1992 ).

…Sanatçının görevi, birlikte yaşadığı insanlara olayların gerçek anlamını açıklamak, toplumsal ve tarihsel gelişmenin gerekliliğini ve kurallarını anlatmak, insanla doğa ve insanla toplum arasındaki temel ilişkiler sorununu  çözümlemekti ( Fischer, 1979 ).

Dünya ülkeleri; ucuz televizyon programlarının doldurulduğu bir çöplük haline getirilmiştir. Enformasyon bolluğu ( ve belki de niteliksizliği dikkate alınacak olursa; çöplüğü… ) içinde “enformasyon fakirliği” ve “enformatik cehalet” söz konusudur. Ülkenin hem iç hem de dış durumunun ve kendi durumlarının farkında olmayan veya farkında olup da bunu umursamayan veya umursayıp da bir şeyleri değiştirebileceğine  inanmayan;  kültürel  ürün  karşısında  aktif  bile  olsa yaşama karşı pasif kalan televizyon izleyicileri gibi “yaşam izleyicileri” yaratılmaya çalışılmaktadır ( Odabaşı, 2004 ).

…Dünyada meydana gelen değişimlerden, o toplum içinde yaşayan herkesin, özellikle de siyasetçi, müteşbbis, bilim adamı ve teknisyenin ders çıkarmaları yani olumsuzlukların, krizlerin nedenlerini iyi analiz etmeleri çok önemli olup; değişim olgusunu; işte kalite, yönetim ve siyasette liyâkat, çalışmada üstün performans, örgütlenmede dünya ölçeğini aşmak, teknolojide yüksek seviye tutturmak ve tüm bunları da çoğunluğu hesaba katarak eşitsizlik ve tarafsızlık ilkesiyle planlamak gerekmektedir… ( Kale, 2004 )

Bir orkestrada flüte dönüp kontrbas sesini çıkarmasını ya da davulun fagota benzemesini isteyemezsiniz. Buna hakkınız yoktur. Besteci ve orkestra şefi olarak göreviniz, her çalgının kendi karakterini ve kimliğini uyum içinde ortaya çıkarmayı sağlamaktır. Toplum düzeni de böyledir. Değişik kültür, ırk,dil, din geleneklerine sahip insanları tek bir üniformaya sokmaya uğraşacağınız yerde, hepsinin kendini ifade edeceği bir orkestral düzen yaratmak zorundasınız. Ama bu zor iştir. Emirle falan olmaz…Armoniye bilgiyle, çalışmayla, sabırla ve en önemlisi kurallara bağlılıkla ulaşılır. Armoni bilimi, her çalgıyı istediğini çalması için başıoş bırakmaz. Herkes düzenin bir parçasıdır…( Livaneli, 1995 )

SONUÇLAR VE ÖNERİLER

 Sonuçlar

 Müzik temelleri sağlam atılabilmiş bir toplumda; yaşam kalitesi de olabildiğince yüksek olacaktır. Yani insanlar sürekli küfürlü konuşmayacak, sokaklar temiz tutulacak, trafik kurallarına uyulacak, “dayak” asgariye inebilecek vb. sonuçlar elde edilebilecektir. Bu durum; “müzik toplumu olabilmek” şeklinde de ifade edilebilir ( Özeren, 2005 ) Müzik ruhun gıdası olduğuna göre; müzik temelleri sağlam atılamamış bir toplumda da bir tür “ruhsal gıda zehirlenmesi” kaçınılmaz hale gelecektir.

Medyanın şiddeti ve başka birtakım olumsuz örnekleri adeta överek sunması ve aile bireylerinin eğitim düzeylerinin düşüklüğü vb. etkenlerin biraraya gelmesiyle; ilköğretim okullarımızda kan gövdeyi götürür hale gelmiş bulunmaktadır. Toplumsal anlamda da “Ruhun Gıdası” olması beklenen ve Mustafa Kemal tarafından da bu yönüyle 82 yıl önce resmen öngörülmüş ( Musiki Muallim Mektebi’nin kuruluşu ile… ) olan müzik ve müzik eğitimi; bugün, ne yazık ki bürokrasi çarklarında bir oyuncağa dönmüş bulunmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı; “ilköğretim okullarında giderek yoğunlaşan şiddet”e karşı “işlevsel müzik kullanımı” konusuna gereken ilgiyi göstermemektedir.

Bu konuda; bizzat yaşadığım bir olayı örnek olarak sunmak isterim. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Mart 2006 da İstanbul’da düzenlenen I. Şiddet   ve  Okul Sempozyumu’na “şiddete karşı müzik kullanımı” anafikrini içeren bir bildiri ile başvurdum. Bu arada; ANKA haber ajansının bildirime gösterdiği özel ilgiyi internet ortamında gözlemledim. Söz konusu ajans  aracılığıyla; benim bildiri sunacağıma dair bilgi pek çok haber sitesinde yayımlandı ( halen mevcut…Google arama motorunda Alp Özeren yazıldığında bu siteleri görebilmek mümkün…) Ancak MEB tarafından bildiri sunum listesi açıklandığında adımı ve bildiri başlığımı göremedim. Yani  medya mensuplarının dahi gördükleri anda şiddete karşı en etkin çözümlerden biri olarak yorumladığı “müzik”, MEB tarafından kabul edilmemişti. Öte yandan; söz konusu sempozyumda “şiddete karşı müzik kullanımını”içeren başka bir bildiri de yer almadı…

 Tüm dünyada günden güne işlevselliği artan “disiplinlerarası çalışmalar” dan ülkemiz müzik eğitiminin geliştirilmesi yönünde gereğince yararlanılmamaktadır. Bu konuda olumlu örnek olaylar olarak; İstanbul Teknik Üniversitesi’nin “Müzik ve Halkla İlişkiler” içerikli projemi kabul edişi; Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuarı’nın Türkiye’deki ilk “Müzik ve Halkla İlişkiler” ders önerimi kabul ederek öğretim görevliliğini şahsıma verişi; İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün projem ve geçmişteki gazetecilik halkla ilişkiler lisans eğitimim doğrultusunda “Halkla İlişkiler ve Tanıtım” doktora programına kabul edişi dile getirilebilir.

 Yetkili kişi ve kurumlar tarafından “uzman”lığa gereken önem verilmemektedir. Bu konuda olumsuz bir örnek olarak; www.bilginegitim.com sitesinde yer alan ve MEB’den onaylı olarak pekçok gelişmiş özel okul bünyesinde de kullanılmakta olan elektronik nota tahtasındaki inanılmaz bilgi hatalarına göz yumuluyor olması gösterilebilir. Söz konusu tahtayı görerek hataları yorumlayacak olursak:

 Resim 5- www.bilginegitim.com

Bu kadar bilinen bir notada ( Daha dün annemizin… ) bile yer almasına göz yumulan tolerans gösterilemeyecek derecede vahim ve fakat MEB tarafından göz yumulmuş nota yazım hatalarını sıralamakta yarar vardır:

Parçanın başında ölçü sayısı bulunmamaktadır.

İkinci ve onuncu ölçülerin sonunda yer alması gereken ölçü çizgileri birer dörtlük geç konulmuştur.

İlk satırın sonunda yer alması gereken tekrar işareti konulmamıştır.

Beşinci ölçünün başında, ne için konulduğu anlaşılamayan bir çizgi bulunmaktadır.

Altıncı ve yedinci ölçülerin arasında bulunması gereken ölçü çizgisi konulmamıştır.

Öz itibariyle; çok yararlı ve işlevsel bir malzeme olmasına karşın; tanıtımındaki özensizlikler ürüne yönelik güvensizlik içeren önyargılar oluşturabilecektir. Bu noktada da müzik eğitimcilerinin konuyla ilgili yapıcı müdahele ve yönlendirmeleri gerekmektedir.

Yapılan deneyler; su kristallerinin dinletilen müzik türüne bağlı olarak seslerden nasıl etkilendiğini ortaya koymuştur (Ergöz, 2004):

Resim 6 ve Resim 7

 Sürekli ve işlevsel bir genel eğitim politikasının oluşturulamamasından kaynaklanan tüm olumsuzluklar; müzik eğitimi ve müzik eğitimcilerine de en olumsuz biçimde yansımaktadır.

Öneriler

Türkiye Cumhuriyeti’nin devlet bütçesinden eğitime ayırdığı payın, uygar ülkeler düzeyine yükseltilmesi konusunda müzik eğitimcileri de gereken baskıyı oluşturmalıdır.

Medyada “müzik adına” yer alan unsurlar konusunda müzik eğitimcilerinin de gereğince söz sahibi olması sağlanabilmelidir.

Türkçe’nin Mustafa Kemal Atatürk’ün de öngördüğü düzeyde saygın ve yaygın hale gelebilmesi yönünde müziğin rolü açısından, müzik eğitimcileri gereken ağırlığı koyabilmelidirler.

Toplumsal yaşamda yer alan her türlü “gürültü” ile mücadelenin en ön saflarında müzik eğitimcileri yer almalı; gerekli hukuksal çabaları “atalet”e kapılmadan sürdürebilmelidirler.

Su kristali üzerinde yapılan deneylerden yola çıkılarak; insan vücudunun da yaklaşık olarak %80 inin su oluşu göz önünde bulundurulduğunda; “insan”ın ve insanlardan oluşan toplumun nitelikli müzik ya da “gürültü”den ne şekilde etkileneceği apaçık biçimde ortaya çıkmaktadır. Bu verilerden hareketle toplumsal yaşamdaki her türlü şiddetin temelinde “gürültü”nün varlığından söz edilebilir. Bu durumda da konunun çözümüne yönelik her türlü bilimsel girişim ve yönlendirmenin öncelikle müzik eğitimcileri ve onları yetiştiren kurumlardan gelmesi en doğal beklenti olacaktır.

Toplumsal müzik bilinci ve nitelikli müzik eğitiminin yaygınlaşabilmesi açısından ana-baba eğitimin gereği ve önemi dikkate alınmalı; konuyla ilgili çalışmalar bizzat müzik eğitimcileri tarafından yürütülmelidir.

Müzik eğitimi konusunda oluşturulacak “etik” bilincinin yaygınlaştırıması ile; ülkemizde “müzik” adına sunulmakta olan tüm olumsuz rol modellerine güçlü alternatifler oluşturma sorumluluğu da herkesten önce müzik eğitimcilerine aittir. Bu bilincin, bugünün ve geleceğin müzik eğitimcilerinde oluşturulmasında ve topluma yansıtılmasında birinci derecede etkili olan kurumların; yani müzik eğitimcilerinin yetiştirildikleri kurumların, her şeyden önce “etik bilinciyle” hareket etmeleri gerekmektedir.

Tarihsel süreçte; müzik alanında da, “müzikle tedavi” gibi, “ilk askeri orkestra” gibi pek çok müthiş “ilk”e imza atmış Türkler; güncel deyimle, “Çılgın Türkler”; en kısa sürede Türkiye Cumhuriyeti’ndeki müzik eğitimini, müzik sanatını, müzik bilimini bürokrasi çarklarında parçalanmaktan kurtaracak ciddi ve kalıcı bir yapılanmaya gidebilmeli örneğin yıllardır önerdiğim gibi bir “Türkiye Cumhuriyeti Müzik Bakanlığı”nı kurabilmelidirler.

Türkiye Cumhuriyeti Müzik Bakanlığı’na gidecek yolda da en önemli unsur, müzik ve müzik eğitimi alanında yurt çapında etkinleşecek sivil örgütlenmeler olacaktır. Bu nedenle; müzik eğitimcilerinin örgütlenmesi konusunda yapılacak tüm çalışmalar; herkesten önce bu işe gönül vermiş müzik eğitimcilerince desteklenmelidir. Bir bakanlığa giden yolda; örneğin “Türkiye Müzik Federasyonu” şeklinde bir yapılanma da müzik alanındaki sivil toplum örgütlerinin bir araya gelmesiyle oluşturulabilir.

“Türkiye Cumhuriyeti Müzik Bakanlığı” şimdilik bir “sembol öneri” dir. Bu öneri, “İdealler yıldızlara benzer; onlara ulaşamasak dahi bize daima doğru yolu gösterirler” tarzında bir yaklaşımla özdeşleştirilebilir. Kaldı ki; müzikolog Ersin Antep’in “Musika-i Hümayûn’dan Bugüne” başlıklı bildirisinde ( Antep, 2003 ), “…Musiki Müesseleri Müdürü ünvanıyla Albay Osman Zeki Üngör…” şeklinde bir ifade de yer almaktadır. Yani; ülkedeki tüm müzik kurumlarının tek ve müzik alanına özel bir merkezden yönetilmesi uygulaması bizzat Mustafa Kemal Atatürk zamanında gerçekleştirilmiş bulunmaktadır.

Zülfü Livaneli’nin “Armoni” makalesinde dile getirilmeye çalışılan “toplumsal armoni”nin hayata geçirilmesinde başrolü, müzik alanında emek harcayan akademisyenler üstlenmek durumundadırlar ve bu rol; ülkemizin bilimsel kültürel, sanatsal bir kurtuluş savaşının tam ortasında bulunduğu bugünlerde kesinlikle tarihsel anlam ve önem taşıyan bir sorumluluktur

KAYNAKÇA

 ALİ, Filiz, “Toplum ve Müzik”, Müzik ve Müziğimizin Sorunları, Cem Yayınevi, İstanbul, 1987, s. 166-169

 ANTEP, Ersin, Cumhuriyet Döneminde Askeri Müzik ve Gelişimi Sempozyumu, Kara Kuvvetleri Basımevi, Yayın no. 2004/62, s. 354

 ARMAĞAN, İbrahim, Sanat Toplumbilimi, İleri Kitabevi, İzmir 1992, alıntı: GÜNAY ( a.g.e. )

Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Kasım 2004, sayı: 57, s. 6

CAMPBELL, Don, Mozart Etkisi, Kuraldışı Yayıncılık, İstambul, 2002, s. DİNLER, Veysel,                    Doğu       Bilgelerinden                 Özdeyişler,      Beyaz     Yayınları, İstanbul, 1999, s. 135

 DÖKMEN, Üstün, Sanatta ve Günlük Yaşamda İletişim Çatışmaları ve Empati, Sistem Yayıncılık,

 ERGÖZ, H. Selen, “Trafik Kurallarının İşlevselliğinde Müziğin Etkisi”, Toplumsal Bilinçlenme Sürecinde Trafik ve İnsan Sempozyumu bildirisi, Sakarya, 2004, s. 348

FISCHER, Ernst, Sanatın Gerekliliği, E Yayınları, İstanbul, 1979, alıntı: GÜNAY ( a.g.e. )

 GEDİKLİ, Erdem: Müzik Eğitimi, Ezgi Kitabevi, Bursa,2003, s.131 GÜNAY, Edip, Müzik Sosyolojisi, Bağlam Yayınları, İstanbul, 2006, s.

Hürriyet Gazetesi, “Müzik Odasında Taciz Skandalı ”, haber: Mutlu KOSER-Orhan SAAT, 15 Aralık 2004

 KALE, Nesrin, “İnsan Hakları Bağlamında Yoksulluk”, Etik Sorunsallar ve Eğitim, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2004, s. 247

 KHAN, Sufi İnayat, Müzik-İnsan ve Evren Arasındaki Köprü, Arıtan Yayınevi, İstanbul, 1994, arka kapak

 LİVANELİ, Zülfü, “Armoni”, Dünya Değişirken, Milliyet Gazetesi, 24.12.1995

 Müzikli Dünya Atlası, Boyut Yayıncılık, 10. Cilt, İstanbul, 1998, Türkiye ve Müzik Sayfası

 ODABAŞI, Arda, “Yarışmaları Anlamak İçin Temel Bir Çerçeve: Kültürel Emperyalizm”, Bilim ve Ütopya, Nisan 2004, sayı: 118, s. 34

 ÖZEREN, Alp, “İnsanı İnsan Yapan Görgü ve Trafik Kuralları”, Toplumsal Bilinçlenme Sürecinde Trafik ve İnsan Sempozyumu bildirisi, Sakarya, 2004, s. 185

 ÖZEREN, Alp, “Popüler Müzik ve Toplumsal Yaşam Kalitesi”, II. Ulusal İletişim Öğrencileri Sempozyumu bildirisi, Eskişehir, 2005, s. 2, www.iletsem.anadolu.edu.tr

 Round The World Folksing, Berkeley Medallion Boks, New York, 1964, kapak sayfası

 SEKMAN, Mümin, Ulusal Ataleti Yenmek, Alfa Yayınları, İstanbul, 2002, arka kapak

 TARMAN, Süleyman, www.muzikegitimcileri.net , “üniversiteler” ve “agsl” sayfaları

 www.bilginegitim.com, anasayfa www.mynet.com, haber sayfası, 15.07.2004

www.mynet.com,                    haber                   sayfası,                    29.09.2005

Türkiye’de, Müzik Eğitimcilerinin Ve Yetiştirildikleri Kurumlarin; Toplumsal Yaşam Kalitesi Açisindan Rolü Ve Önemi yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

Alp ÖZEREN
Müzik Öğretmeni
alpozeren@gmail.com

 II.Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Ankara Ünv.Eğt. Bil. Fak. 04-06 Ekim 2006, Ankara

ÖZET

Türkiye Cumhuriyeti’nin dünyadaki en genç nüfuslardan birine ; çok güçlü bir müzikal potansiyele sahip oluşu ile Türk Dili’nin zengin ve köklü altyapısı göz önüne alındığında, çocuklar için yaratılmış müzik yapıtları konusunda beklenen zenginlik ve çeşitliliğin gereğince oluşamadığı gözlenmektedir. Bildiri yazarının müzik, eğitim ve iletişim alanlarında lisansüstü düzeydeki akademik çalışmalarına dayalı bireysel gözlem ve deneyimlerinin yanısıra konuyla ilgili tarama, değerlendirmeye  dayalı veriler de bildiri kapsamında değerlendirilecektir.

Çocuklar ve gençler için; gelişim özelliklerine uygun, nitelikli müzik yapıtları yaratılması yönünde harcanacak tüm çabalar; Mustafa Kemal Atatürk’ün 1924 yılında Musiki Muallim Mektebi’ni kurarken ortaya koymuş olduğu öngörülerin günümüzde gerçek anlamda hayat bulmasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca, bu çabaların gereğince yaygınlık kazanabilmesi; “Güzel Türkçe”nin yaygınlık kazanabilmesinde de önemli ölçüde rol oynayacaktır.

 Günümüz Popüler Şarkı Sözlerine Genel Bir Bakış

Söze; Feyza Hepçilingirler’in düşünceleriyle başlamakta yarar bulunmaktadır (Hepçilingirler, 2004): “… Her şarkıda defalarca yinelenen sözler, her radyoda, her televizyonda defalarca çalınan parçalar öylece esip geçmiş olamaz insanların kulaklarının üzerinden. İlk duyuşta anlamı üzerinde düşünülmese bile, günlerce duyulduktan, dinlendikten sonra, bu parçaların anlamı üzerinde hâlâ ve hiç düşünülmemiş olduğunu varsayamayız. Eğer gençlerimizin, dinlediği, eşliğinde dansettiği, göbek attığı, gerektiğinde birlikte söylediği bu şarkıların sözlerinin ilettiği anlam üzerinde düşünmemiş olabileceklerini varsayarsak bu başka bir incelemenin konusu olmak zorunda. Kimse sürekli duyduğu sözlerin anlamını algılamıyor olamaz. Söze dökülen herşey, gerçeklik kazanır. Bir kavram söylenmediği sürece yok sayılabilir; ama söylendiği anda, artık anlamlar dünyasında kendi yerini açmıştır. Ayrıca şunu da biliyoruz: Herhangi bir söze bir iletinin ( mesaj ) özel olarak yerleştirilmesine gerek yoktur; söylenmiş her söz bir iletidir zaten. Öyleyse şarkı sözleri için de aynı ilke geçerlidir. Pop müzik parçalarının sözleri, aynı zamanda topluma, özellikle de gençlere sunulmuş bir iletidir. Bu iletide neler dendiği de ortada…”

Hepçilingirler’in düşünceleriyle bağlantılı olarak; GARAM ( Gaziantep Rehberlik ve Araştırma Merkezi )’ın bir araştırmasında yer alan bazı popüler şarkı sözlerini anımsayacak olursak:

Resim 1 – GARAM Araştırmasında Belirtilen Şarkı Sözleri

 Resim 2 – Klipler ve şarkılar ile ilgili bir uzman görüşü

Gün boyunca; günler, aylar, yıllar boyunca medya tarafından kontrolsüzce, bilinçsizce ve de savunmasız bir şekilde örnekte yer alan bu gibi şarkı sözlerinin, deyim yerindeyse bombardımanı altında kalan çocuğun, çocukların, ÇOCUKLARIMIZIN zihinsel olarak bugün görecekleri zarar; gelecekte, gerek bireysel gerek toplumsal açıdan onarılamaz hasarlara yol açacaktır. Uzun bir süredir de bu zararın hangi boyutlara varabileceğini Türk toplumu olarak acı ile SEYRETMEKTEYİZ!.. “Popüler Müzikler” ve onların şarkı sözleri; ülkemiz için de karşı konulamaz bir gerçek olduğuna göre, en etkili çözüm yollarından biri, o şarkı sözlerinin olumsuz etkilerini azaltabilecek çoklukta ve yaygınlıkta, çocukların gelişim özelliklerine uygun nitelikli müzik yapıtları üretmek olacaktır. Bilimsel anlamda bir “müzik uzmanı” olmamasına karşın; Mustafa Kemal ATATÜRK, üstün sezgisiyle Cumhuriyet’in ikinci onyılına girilirken; ulusal müzik verimlerimizin en kısa sürede toplanarak çağın dinamizmine uygun biçimde işlenmesi direktifini vermiştir. Bu sezgi; müzikbilimi açısından dahi kayda değer bir sezgidir. Çünkü; bir milletin kendine ait müzik yapıtları, sözsüz haliyle, yalnızca melodik yapısıyla dahi o milletin diliyle bütünlük arzetmektedir. Bu nedenle; yabancı şarkılara Türkçe sözler yazmak yerine, “TÜRKÇE  EZGİLER”  ÜZERİNE  TÜRKÇE   SÖZLER   YAZARAK   MÜZİK   PARÇALARI ÜRETMEK, Mustafa Kemal’in vurgulamaya çalıştığı ÖZÜMÜZE BAĞLI  KALARAK GELİŞME (“Gelenekten kopmadan geleceğe uzanmak” şeklinde de ifade edilebilir…)  hedefi ile daha etkin biçimde örtüşebilecektir.

“Müzikçe” Yaklaşımı

Bu noktada; Prof. Dr. Ali UÇAN’ın “müzikçe” yaklaşımı üzerinde düşünülebilir (Uçan, Şubat 2002): “… Çocuğun sessel dili müziksel bir öz taşır. Bu dil ezgisel ve giderek şarkısal bir dile dönüşür. Çocuğun ezgisel ve şarkısal dili, müziksel dilinin yani müzikçesinin gelişmesinin yanısıra, özellikle sözel anadilinin oluşup gelişmesinde etkin ve belirleyici rol oynar. Çocuklar sözleri kolayca ritimleyerek, ezgilileştirerek, sayışmalaştırır, tekerlemeleştirir, şarkılaştırır. Çocuğun şarkı dili sayışma, tekerleme ve şarkılarla gelişir. Bu bakımdan çocukların eğitiminde sözleri ezgisel konuşmanın ya da müziksel söylemenin ve şarkılaştırmanın can alıcı bir yeri vardır. Çocukların yaşamına ve eğitimine ilişkin sayışma, tekerleme ve şarkılaştırma biçimlerinin ve dağarcığının yeni örnekler ve yeni ürünlerle sürekli çeşitlendirilmesi, zenginleştirilmesi ve geliştirilmesi gerekir. Müzik, çocuğun varlık yapısı ve niteliği ile davranışsal boyut, kapsam ve içeriklerinin ayrılmaz bir ögesidir.”

Uçan, bir başka makalesinde (Uçan, Temmuz 2006), Atatürk’ün, ulusal müzik verimlerimizin toplanıp işlenmesi yönündeki direktifine dair önemli bir saptama yapmaktadır: “…Türk Ulusu; köylüsü, kasabalısı ve kentlisiyle bir bütündür. Buna göre Türk Ulusu’nun müziği de; köylü musikisi, kasabalı musikisi ve kentli musikisiyle bir bütün olmak durumundadır. Atatürk; Türk

Ulusu’nu tek bir katmana indirgemediği gibi Türk Ulusu’nun müziğini de tek bir türe veya herhangi bir türe indirgemezdi, böyle bir indirgeyici yaklaşımdan dikkatle ve özenle kaçınırdı. “ İlk başta; gayet doğal gelen 2006 yılının Temmuz ayında yapılmış bu saptama, deyim yerindeyse “aynı gemide yolculuk yapan” Türk Müzik Eğitimi camiasında süregelen yersiz ve gereksiz kutuplaşmalar, kamplaşmalar gözönüne alındığında büyük bir anlam ve önem arzetmektedir. Çünkü; ne yazık ki GEMİNİN ROTASI ÇOK AÇIK BİÇİMDE BELLİ OLMASINA KARŞIN;

“Türkiye Cumhuriyeti Müzik Eğitimi Gemisi”nin dümenini ele alıp onu varolan rotasıyla hiç ilgisi olmayan açık denizlere sürüklemek isteyen ve bu yönde çaba harcayan “müzik alanındaki dahili bedhahlar”ın ve onlara göz yumarak bu “tarihsel suç”a ortak olanların sayısı azımsanamayacak kadar çoktur.

Çocuk Müziği ile ilgili Görüşler İçeren Bazı Eski ve Yeni Örnek Çalışmalar

Gazi Eğitim Enstitüsü Müzik Şubesi Öğretmeni Fuad Koray, 1948 yılında, “Çocuğa ve Söze Göre Müzik” isimli kitabının birinci bölümünde (Koray, 1948); “…memleketimizde büsbütün kendi haline terkedilmiş olan çocuk müziğinin karmakarışıklığı içinde doğru yolu bulabilmeleri, çocuklarımıza güzel ve kusursuz şarkılar seçebilmeleri ve yapabilmeleri için ilgililere, imkânların müsaadesi nisbetinde, müsbet ölçüler vermek amacı ile bu konuyu ele almış bulunuyorum…” şeklinde yazmaktadır. Koray, aynı kitabın 49. sayfasında da dönemin milli eğitim bakanına hitaben, şöyle bir mektup yazmış:

“… S. Milli Eğitim Bakanımızın dikkatine: Eğer gözden geçirmek zahmetinde bulunursanız, göreceksiniz ki bu küçük eser, büyük bir eğitim ve kültür davasını ele almış, bütün acılığı ve açıklığıyla onu ortaya dökmüştür.

Siz de bilirsiniz ki, insani ve milli yüceliklerin anakaynağı yüksek seciye ve asil duygulardır; bu yüksek seciye ve asil duyguları en başta müzik yaratır.

Şu halde müzik için, bir millet medeniyetinin yaslanacağı yüksek seciye ve duyguların yaratıcısı olduğundan, aynı zamanda medeniyetlerin ölçüsüdür de diyebiliriz.

Bir milletin müzik veriminin tohumu, ancak körpe ve genç ruhları arasına serpilebilir.

Eğer bu tohum vaktinde, iyi cinsten ve bol olarak serpilmemişse, ileriki verimi de dejenere ve o millet için çok umut kırıcı olur.

Bu itibarla, bu milli davamızın da bir an önce ele alınması ve büyük bir titizlikle kökten düzenlenmesi gerektiği kanaatindeyim.

Halen bizde okul müziği adı verilen, ve bugüne kadar sahipsiz kalması yüzünden  azmanlaşmış ve vahşileşmiş olan çığırtkan makineyi zaptu rapta koyabilecek mevkide bulunduğunuz için bu satırları da size ithaf ediyorum, Sayın Bakanım. “Okul müzik eğitimi, çocuk müzik eğitimi ile ilgili günümüzden iki önemli yaklaşımı da bildiri aracılığıyla paylaşmakta yarar bulunmaktadır. Muammer Sun (Sun, 1984):

“ Çocuklar şarkı söyler; Amerika’da, Almanya’da, Çin’de, kendi şarkılarını…Biz söyletmemişiz türkülerimizi. Müzik dersi koymuşuz, sokmamışız okullara halk türkülerimizi; “müzik”ten saymamışız .Milyonlarca çocuk var, genç var okullarda; ne söyler bunlar ne dinler, aktarma,öykünme, yoz müziklerden başka?.. Açın müzik kitaplarını ansıyın  size belletilenleri; sayıp bakın kaçı aktarma, kaçı öykünme…Kaç Türkü var üç kişi bir olup söyleyebileceğiniz?.. Niçin böyle? “Devlet Türk Halk Müziği Korosu şefi Mehmet Özbek (Özbek, 1990):“…Türk Halk Müziği’nin okullarda eğitim müziği olarak kullanılmaması sonucu, seçkin ve anlamlı yurt türkülerini bir ağızdan söyleyen bir gençlik yetiştirilememiştir.Eğitimde kullanılan hemen çoğu yabancı şarkılardan, aktarma ezgilerden oluşan okul şarkıları repertuarı ise okul çağında benimsenmediği gibi öğrenilen birkaçı ise bir müddet sonra unutulup gitmektedir. “   şeklinde, konuyla ilgili yakınmalarını ifade etmektedirler.İlhan Baran (Baran, 1984):

“ Türkiye’de yazılı çocuk edebiyatının yüz yıla yakın bir geçmişi olduğunu biliyoruz. Buna karşılık çocuk müziği dalındaki yaratılar ise oldukça yenidir. Cumhuriyet dönemimizin büyük bir kısmı, Batı’dan aktarılan ezgilere Türkçe sözler yamanması ya da majör ve minör dizileri  içinde kişiliksiz ezgilerin üretilmesi şeklinde geçiştirilmiştir. Bu yolların, ulusal kültürün oluşmasında en iyi yollar olmadığını bugün açıklıkla biliyoruz. Sonuçta, bestecilerimizin, Anadolu halk ezgilerinin devamı olan üslûp çalışmalarına yakın geçmişte rastlamağa başlıyoruz. Bugün için yeni bir Türk Çocuk Müziği türü doğma yoluna girmiştir denebilir. Elimizdeki özgün çalışmalara örnek olarak Muammer Sun, Yalçın Tura, Cenan Akın ve Kemal Sünder’in değerli yaratılarını belirtmek yerinde olacaktır sanıyorum.

Çocuk ezgilerimizde özgün bir Anadolu karakteri yaratmanın ne gibi bir gereği olabilir diye düşünenler çıkacaktır… Şayet kültür sorununu bir bütün olarak ele alacaksak, özgün çocuk müziğimizin bizi daha sonra özgün çağdaş müziğimize bağlayacağını hesaplamamız  gerekir. Diğer bir deyişle, piramidin taban ve tavanı arasında belli bir üslûp yakınlığı ve akrabalık doğmuş olacaktır. Böyle bir dengenin, başarılı yapıtlarla ortaya konması, yeni müzik ekolümüzün oluştuğu anlamını taşıyacaktır…” şeklinde yazarken; Onur Akdoğu (Akdoğu, 1987), Makamsal Okul Şarkıları adlı kitabında:

“ Bugünün gençlerine; gerek okulda, gerek günlük yaşamlarında benimsetilen müzik zevki ve beğenisi, gelecekteki toplumumuzun nüzik beğenisini de oluşturacaktır. Bu açıdan bakıldığında, okul müzik eğitiminin önemi, daha da artmaktadır.

Oysa; ülkemizde elli yıldır uygulanan çarpık okul müzik eğitiminin toplumumuzda oluşturduğu ezgisel kaos, bugün yadsıyamadığımız bir gerçektir. Bunun dışında; gerek Türk müziğinde    gerek

Batı müziğinde varolan; bağnaz, dediğim dedik ve bilim dışı yaklaşım, ülkemizdeki müziksel kargaşanın bir başka nedenidir. “ sözleriyle, duygu ve düşüncelerini ifade ediyor.

Tören Müziklerindeki Seçenek Eksikliğinin Çocukların Zihninde Yarattığı Karmaşa Yıllardır; aklım elverdiğince, bireysel olarak, bilimsel verilerden yola çıkarak analiz etmeye çalıştığım Türkiye’deki “müziksel karmaşa”nın en önemli unsurlarından biri olarak; geniş kitlelerin katıldığı çeşitli törenlerde kullanılan kalıplaşmış bazı müzik yapıtlarının da özümüzle çeliştiğini ve bunun bireysel-toplumsal anlamda yaratmış olduğu, bilinçaltında süregelen bir tür yabancılaşmayı gözlemekteyim. Sözünü ettiğim tören müzikleri, düğün marşı, cenaze marşı ve doğum günü şarkısıdır. Bu yapıtların “müzikalitesi” hakkında söz söylemek haddime bile düşmez. Bu konuda asıl vurgulamak istediğim husus, istendiğinde kullanılmak üzere bu yapıtlara alternatif olarak Türkiye’ye ait müzik yapıtlarının da oluşturulması ve yaygınlaştırılabilmesinin gerekliliğidir. 1996 yılında vefat eden Geleneksel Türk Sanat Müziği’nin en büyük ustalarından Bekir Sıtkı Sezgin’in cenazesinde, Türkiye’nin en etkin Türk Müziği Devlet Konservatuarı olan ve 2006 yılında da 30. kuruluş yılını kutlamakta olan İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’nın ses eğitimi bölümü başkanı Yrd. Doç. Cengiz Ünal’ın Segâh cenaze marşı çalınmıştır. Müzik toplumu olmayı başarabilmiş; insanların asgari görgü kurallarını yaşamlarının doğal bir parçası haline getirebildiği “medeni” olma yolunda önemli ölçüde yol katedebilmiş bir ülkede; “böyle bir ilk”, günlerce ve de etkin biçimde kitle iletişim araçlarının gündeminde yer alırdı. Oysa, tamamen Türkiye Cumhuriyeti’nin çok nitelikli bir müzik akademisyenine ait olan bu müzik eseri bir yana; Türk Müziği’nin gelmiş geçmiş en büyük ustalarından sayılan Bekir Sıtkı Sezgin’in ölüm haberine dahi; porno yıldızlarını aratmayan şarkıcı vb. şahısların “başağrısı”na verilen düzeyde dahi haber olarak yer verilmemesi gibi durumlar da, kanımca Türkiye Cumhuriyeti’nin Atatürk’ün öngördüğü ve Türk Halkı’nın onyıllardır hakettiği kaliteli ve nitelikli toplumsal yaşama kavuşabilmesinin önünde ciddi bir engel teşkil edecektir. Bu düşüncemi, yalnızca bir müzik eğitimcisi olarak değil; aynı zamanda gazetecilik ve halkla ilişkiler alanında da doktora düzeyinde eğitimi bulunan bir iletişimci sıfatıyla altını çizerek paylaşmak istiyorum.

Çocuklar İçin Yaratılan Müzik Yapıtları

Bu konuda ilk akla gelen yapıt türü kuşkusuz ninnilerdir. Ninniler ile ilgili olarak CNN Türk kanalında 2006 yılı anneler günü öncesinde ( 12 Mayıs ) katılmış olduğum bir program ( Yeni Gün ) için hazırladığım bazı bilgileri, bildirim aracılığıyla da paylaşmak isterim:

Büyük Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi’ne göre (Öztuna, 1990) kelime, dilimize İtalyanca’dan girmiştir. Prof. Dr. Ali Uçan’a göre; kelimenin aslı “nenni”dir. Türkçe karşılık olarak da, beşik müziği, uyku müziği ve kucak müziği ifadeleri kullanılmaktadır. Batı’da Schubert, Brahms ve Chopin başta olmak üzere; birçok besteci bu türde yapıtlar vermiştir. Türk Annelerinin de, kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze ulaşmış sayısız ninnisi vardır. Yine son dönemde,   “ninni” konusunda gerçekleştirilen önemli bir akademik çalışma olarak, İstanbul Kadıköy Halk Eğitim Merkezi Müzik Öğretmeni ve Haliç Üniversitesi Öğretim Görevlisi Adem Sevinç’in hazırlayıp sunduğu “Ninniden Ağıta” başlıklı etkinlik önem arzetmektedir. Prof. Dr. Ali Uçan’ın Temmuz 2006 tarihinde yazmış olduğu makalede ; Mustafa Kemal Atatürk’ün “ninni” konusundaki bir yaklaşımına şu şekilde yer verilmektedir:

“Atatürk 1914 yılında yazıp 1918 yılında yayınladığı Zabit ve Kumandan ile Hasbihal adlı kitabında, askeri-sivil eğitimdeki eksiklerimizi ve yetersizliklerimizi irdelerken kitabın bir yerinde annelerin çocuklarına daha beşikte iken söyleyecekleri ninnilerin kültürel eğitimsel değeri üzerinde önemle durur ve bu konuda şöyle der: “Bulgar ulusu okuldaki çocuğunu Edirne bizimdir şarkısı ile büyütüyor. (… ) Ey Osmanlı ordusunun anası olan ulus! Bulgar, Sırp, Rum[Yunan], Romen uluslarınıve bunların çocuklarını yetiştirmedeki amaçlarını gözönüne getiriniz! Açık alınlı Türk Kadını! Bugünkü subayların komutasına verdiğin çocuklarına beşiklerinde iken ninniler yaktın mı? Bu ninnilerinle onlarda bir karakter yarattın mı? “ Mustafa Kemal Atatürk’ün bu yaklaşımına esas teşkil eden endişelerinde ne denli haklı olduğunu; 1964 yılında ABD de basılmış olan bir kitabı incelediğimizde çok daha net bir şekilde görebiliyoruz:

Resim3 – 1964 yılında ABD’de basılan kitabın kapağında, elinde gitarıyla çizilmiş olan şahsın, çizmesinin ucuyla bastığı yer, Türkiye Cumhuriyeti !!! ( Berkley Books, 1964 ) ve kitapta yer alan 140 ülke arasında Türkiye yok!!

 İlk akla gelen yapıt türü, ninniler olmakla birlikte; günümüzde, özellikle son yıllarda, anne adaylarının doğum öncesinde nitelikli müzik dinlemesinin de yararlı olacağı yönünde görüşler belirginlik kazanmış bulunmakta ve bu duruma bağlı olarak müzik üretimleri de gerçekleştirilmektedir. Genel bir sınıflandırma yapacak olursak; okul müzik eğitiminde kullanılan müzikleri, “Tekerlemeler ve Saymacalar”, “Ninniler ve Türküler”, “Aktarma Şarkılar”, “Öykünme Şarkılar”, “Türk Okul Şarkıları” ve “sözsüz müzik parçaları” başlıkları altında sınıflandırmak mümkündür (Özgül, 2000). Aslında, dikkatli bir inceleme yapıldığında, çocuklar için de her duruma, her zaman dilimine, her ruh haline uygun müzik üretimi yapılabileceği çok açıktır. Dolayısıyla; herhangi bir toplumda üretilecek olan çocuk şarkılarının da o toplumun kültürel, sosyal, ekonomik vb. koşullarından kopuk, uzak olmaması büyük önem taşımaktadır. Aksi takdirde; ülkemizde de çok rahat gözlenebildiği üzere, toplumun ortak bir şarkı dağarcığı hiçbir zaman oluşamayacak; bu durum, toplumsal yaşam kalitesi düzeyinin düşük kalmasında başlıca etken olacaktır. Burada; nitelikli müzik yapıtlarını, nitelikli bir şekilde seslendirmekten söz ediyorum. Eğer amaç, yalnızca “gürültü” olarak nitelenebilecek şekilde “BİRLİKTE BAĞIRMAK” ise, o konudaki BAŞARI! mızın tartışılmazlığı apaçık ortadadır. Bugün ilköğretim okullarımıza kadar inmiş bulunan şiddetin ardında da en önemli neden olarak, bu çocuklarımıza, ilköğretim öncesi dönemde, ruh sağlıkları için en önemli besin kaynağı olan “nitelikli müzik” birikiminin sağlanmayışı rahatlıkla iddia edilebilir. Üstüne üstlük günümüz kitle iletişim araçlarında, sokaklarda, toplu taşıma araçlarında; neredeyse her yerde ve her zamanda, küçük büyük herkesin, iradesi dışında dinlemek zorunda bırakıldığı niteliksiz müzik yapıtları da çoğu bireyde rastlanabilen “nitelikli müzik zevki altyapısı eksikliği” ile birleşince; bireysel ve toplumsal ruh sağlığında ciddi bozulmalar baş göstermekte bu da sonuç olarak “toplumsal yaşam kalitesi”nde onarılamaz hasarlara yol açabilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın 2004 yılındaki resmi açıklamasına göre (Nokta Dergisi, 19-25 Aralık 2004); ülkemizde yaklaşık 20 milyon ruh sağlığı sorunlu birey bulunmaktadır. Bu sayının yaklaşık yedi milyonu acil tedavi gerektirmektedir ve bu sayı her geçen gün artmaktadır. Bu noktada; “MÜZİK RUHUN GIDASIDIR”  ya da “BİR MİLLETİ TUTSAK ETMEK İSTERSENİZ MÜZİĞİNİ  ÇÜRÜTÜN” gibi yaklaşımlar, ülkemiz için, her zaman olduğundan daha büyük bir anlam ifade etmektedir.

SONUÇLAR VE ÖNERİLER

Sonuçlar

• “Toplumsal müzik bilinci”nin geliştirilmesi, bir toplum için yaşamsal bir önem arzetmektedir. “Toplumsal müzik bilinci” kavramı ile; bir toplumda yer alan bireylerin ve bu bireylerden oluşan tüm toplumsal grupların “müzik okur-yazarı” olabilmesi; nesilden nesile dejenere olmadan aktarılabilen “ortak bir şarkı dağarı”nın bulunabilmesi
• “Toplumsal müzik bilinci” gelişmiş bir toplum; “müzik toplumu” olarak da adlandırılabilir.
• Mustafa Kemal Atatürk; henüz 1924 yılında, Musiki Muallim Mektebi’nin kurulması direktifini verirken, genç Türkiye Cumhuriyeti’nin gelecekte, en kısa sürede “müzik toplumu”na dönüşebilmesi idealini ortaya koymuş, “daima uygar” bir toplum olabilmenin temel koşullarından biri olarak “müzik ve müzik eğitimi”ni vurgulamıştır.
• Aradan geçen onlarca yılın sonunda, varılan noktada, ne yazık ki, müzik ve müzik eğitimi alanlarında samimi çaba harcayanlardan çok; kitle iletişim araçlarının bazı ehliyetsiz ellerde

yanlış kullanımının da etkisiyle Türk toplumunun öz değerleriyle bağdaşmayan, Türk Dili’ni de sabote etmek için adeta özel çaba harcayan “star”lar “NE YAPALIM EKMEK PARASI; HALK BÖYLE İSTİYOR” gibi uydurma gerekçelerle Türk Halkı’nın zihnine adeta silah zoruyla işlenmeye çalışılmıştır. Ülkemizde süregelen bu durumu; Fazıl Say çok güzel ifade etmektedir (Say, 1999) :

“Aslında gelişkin ülkelerde bile düzeysiz pop egemendir.Çünkü heryerde satış başta gelir. Şu farkla ki satış yani {money} dedikleri tavanlara sıçrarken klâsik müzik biraz olsun gözetilir. Bizde ise soylu duygular gerçeğinin dile getirilmesi pek görülmüş değildir.

Açık konuşalım bir ülkede her önüne gelene sanatçı denirse sanatsal norm mu kalır?…… Sanat ile yığınları hedefleyen eğlence arasında sınır tanınmazsa ve bu ikisi aynı kefeye konarak ünvanlar dağıtılıp arlı ile arsız, hırlı ile hırsız eşitlenmeye kalkılırsa; kültürün de müziğin de köküne kibrit suyu dökülmüş demektir.”

• Süregelen “müziksel yozlaşma” karşısında, zihinsel olarak en savunmasız kesim çocuklardır.
• İlköğretim öncesi dönemde ve ilköğretim çağında “müzik zevki ve bilinci” geliştirilmemiş çocukların gelecek yaşantılarında “medeni” birer birey olmalarını beklemek ancak “hayalcilik” olarak adlandırılabilir.
• “Türk çocuklarının nitelikli müzik eğitimi alabilmeleri” ( Seçilen birkaç çocuğun göstermelik olarak yurtdışına gönderilmesinden değil; ÜLKENİN TÜM ÇOCUKLARININ TOPYEKÜN NİTELİKLİ MÜZİK EĞİTİMİ ALABİLMESİNDEN SÖZ EDİYORUM… ) nden sorumlu olup da bu sorumluluklarını bilerek ya da bilmeyerek yerine getirmeyen, bunun için çaba harcamayan tüm kişi ve kurumlar, her şeyden önce ATATÜRK DEVRİMLERİ’ne ciddi anlamda ihanet etmiş bulunmaktadırlar.
• Mustafa Kemal Atatürk; “Türkçe”nin de bugün ülkemizde düşürülmeye çalışıldığı durumu sezmiş, hatta mirasından önemli bir bölümü de “Türkçe”miz bugün düştüğü durumlara düşmesin diye; Türk Dili ile ilgili çalışmalarda kullanılmak üzere bırakmıştır.  Kuşkusuz; Atatürk’ün, gerek Türk Müzik Eğitimi’ne gerekse Türk Dili’ne yönelik öngörü ve vasiyetlerinden yola çıkılarak; disiplinlerarası bir yaklaşımla, Türkçe’nin nitelikli bir “Türk Okul Müziği Dağarı” ile desteklenmesinin gerekliliği sonucuna da varılabilir.
• “…Yanlış prozodi( ses-söz uyumu ) li reklam müziklerinin çocukların dil gelişimine olumlu bir katkısı olduğu söylenemez. Bu nedenle, televizyonda hergün yayınlanan reklâmlardaki müziklerin prozodi açısından doğruluğu, izleyen kesimi, özellikle de çocukları etkilemesi bakımından önem kazanmaktadır…” (Atlıoğlu, 1994).

“…Bu araştırma sonucunda, incelenen reklâm müziklerinin %76.3 ünün prozodilerinin çok bozuk olduğu ortaya çıkmıştır…”  (Çuhadar, 1986)

• Bilinçli ve bilinçsiz tüm yozlaşmalara karşın; olumlu gelişmeler de gerçekleşmektedir; bizzat bu bildirinin böylesine anlamlı bir sempozyumda sunulma imkânının olması dahi bir umut ışığı olarak nitelenebilir. Şartlar ne denli güç olsa da konuya iyimser ve de cesaretle yaklaşmak, başarma enerjisini arttıracaktır ki BUNU YAPABİLMEK İÇİN MUHTAÇ OLDUĞUMUZ KUDRET, DAMARLARIMIZDAKİ ASİL KANDA MEVCUTTUR…

• Başlıca olumlu durum ve tutum örnekleri olarak; çocuklar için bıkıp usanmadan nitelikli Türk Okul Müziği yapıtları üreten değerli bestecilerimizin, söz yazarlarının çabaları; bu konuda üretilen tez akademik çalışmalar; 25 yılı aşkın bir süredir yüzlerce çocuğun nitelikli müzik eğitimi alabilmesinde etkin rol oynayan TRT çocuk korolarının faaliyeti; TRT, Devlet Bakanlığı, Çevre Bakanlığı, Gazi Üniversitesi gibi kurumların çocuk şarkıları beste yarışmaları açarak bestecilerimizi bu alanda nitelikli eserler vermeye teşvik edişi vurgulanabilir.

Öneriler

• Öncelikle; yetersiz seviyede bulunan “Türk Okul Müziği Dağarı”nın geliştirilmesi yönünde, bu konuda istekli ve yatkın olan herkesin, bestecilik teknik bilgilerini de edinerek; yarınlara ertelemeden ellerinden geldiğince, yeni okul şarkıları üretmeleri ve bu şarkılarını seslendirecek küçük, büyük korolar oluşturmaları gerektiği düşüncesindeyim. Bu önerimi; bizzat uygulamış ve yüksek lisans tezimi “İlköğretimde, Konu Başlıklarına Göre Bir Okul Şarkıları Kitabı Denemesi” adı ile oluşturmuş bulunmaktayım (Özeren, 2001). Kendi tezimin yanısıra; Selen Ergöz’e ait “Türk Müziği’nde Çocuk Şarkıları” isimli sanatta yeterlik tezini de (Ergöz, 2003) yeni çocuk şarkıları içeren örnekler olarak vurgulamak
• Mevcut “Türk Okul Müziği Dağarı”nı bilimsel ve işlevsel bir şekilde tesbit eden çalışmaların arttırılması; konuya önemli ölçüde ivme kazandırabilecektir. Konuyla ilgili önemli bir çalışma; yakın geçmişte, Gazi Üniversitesi’nde, Yrd. Doç. Dr. Turan Sağer tarafından doktora tezi olarak gerçekleştirilmiştir (Hürriyet Gazetesi, 21.03.2004). Teze göre, çocuk şarkıları da sosyolojik yapıya bağlı olarak değişim göstermektedir:

Resim 4 – Çocuk Şarkılarını inceleyen doktora tezinin yer aldığı gazete haberi

• TRT, çeşitli bakanlıklar resmi kurumların yanısıra; özel sektörde yer alan kurumlar da; nitelikli çocuk şarkılarının üretimini arttırabilecek yarışmalar düzenleme konusunda özendirilmelidir.
• “Yetişkin eğitimi” yaklaşımıyla; öncelikle, çocuklara her an iyi ya da kötü örnek teşkil edebilen anne-babalara, öğretmenlere, doğru rol modelleri olabilmeleri yönünde gerekli bilinç kazandırılabilmelidir. Aksi takdirde; çocuklarımızın zihninde, kendilerine verilen tüm öğütler (kitle iletişim araçlarında sıkça karşılaştıkları yanlış rol modellerinin de etkisiyle…) büyük ölçüde anlamını yitirecek, bu durum da zaman içinde, toplumda giderek artan bir davranış kirliliği sorununu beraberinde
• Özür dilemek; teşekkür etmek; bir şey isterken “lütfen” demek, bir insana çiçek vermek kadar güzel duygular uyandıran, adeta “sihirli” ifadeler olmasına karşın, günlük yaşamda genellikle “emir cümleleri” kurulmakta; bu da, bireylerin, giderek “lütfen”, “teşekkür ederim”, “özür dilerim” gibi öncelikli “medeniyet ifadeleri”nden uzaklaşmaları, kabalaşmaları; her türlü kabalığı marifet olarak algılamaları; toplumun topyekün kabalaşması; sokakların yürünemez, apartmanların yaşanmaz, işyerlerinin çalışılamaz hale gelmesi; kısacası, “medeni iletişim olgusu”nun neredeyse sıfırlanması sonucunu beraberinde Bu nedenle; nitelikli çocuk şarkısı besteleme amacıyla yola çıkan kişilerin; öncelikle çocuklarımızın temel görgü kurallarını bilinçaltlarına etkin biçimde yerleştirebilecek müzik yapıtları üretmeleri, bu yapıtları üretirken Türkçe konusunda da gereğince özenli olmaları; gelecekte çocuklarımızın “medeni yetişkinler” ve ülkemizin de Mustafa Kemal Atatürk’ün öngördüğü düzeyde “medeni bir ülke” olabilmesi yönünde çok büyük katkı sağlamış olacaklardır.
• “Bilimsel, kültürel ve sanatsal” anlamda bir tür kurtuluş savaşı yaşadığımız bu günlerde; çocuklar için yaratılacak nitelikli müzik yapıtlarının, toplumsal yaşam kalitesinin artışına sağlayabileceği önemli katkılar konusunda yalnızca müzik uzmanlarının, müzik eğitimcilerinin değil; tüm kişi ve kurumların bilinçlendirilmesi; “okul şarkıları”nın hafife alınmasına, hatta küçümsenmesine bir son verilebilmesi açısından da büyük önem

Sözlerimi; daha önce çeşitli bilimsel toplantılarda sunmuş olduğum; konuyla ilgili pek çok şeyi özetleyen, bir aşıklar bayramında verilen bir ayak üzerine çok severek yaptığım küçük bir ezgi denemesi ile (Halıcı, 1981) ve de saygı, sevgi, hoşgörü, çağdaş eğitimin nitelikli müzik ile buluştuğu günlere hep birlikte erişebilmek umudu ile sonlandırmak istiyorum:

Ezgi: Alp ÖZEREN

 Bildirime gösterilen ilgiye; sempozyum için emek harcayan tüm kişi ve kurumlara çok teşekkür ederim.

KAYNAKÇA

AKDOĞU, Onur, POLAT, Mustafa, Makamsal Okul Şarkıları, Konservatuar Yayıncılık ve Dağıtım, İzmir, 1987

ATLIOĞLU, Füsun, Reklâm Müzikleri ve Çocuk Üzerindeki Etkileri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 1994, s. 48

BARAN, İlhan, Ezgi Demeti, Meteksan-Türkofon Ortak Yapımı, Ankara, 1984, “Sunuş” ÇUHADAR, C. Hakan, Televizyon Reklâmlarının Ses-Söz Uyumu ( Prozodi ) Yönünden İncelenmesi ve Dilimizin Müziğine Etkileri, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü,

Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 1986, s. 34

ERGÖZ, H. Selen, Türk Müziği’nde Çocuk Şarkıları, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanatta Yeterlik Tezi, İstanbul, 2003

GARAM-Gaziantep Rehberlik Araştırma Merkezi Araştırmaları

HEPÇİLİNGİRLER, Feyza, “Her Söz Bir Şey Söyler”, Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim Dergisi-Popüler Kültür ve Gençlik Sayısı, Editör: Ali KARAÇALI, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2004,  sayfa: 99

Hürriyet Gazetesi-İnsan Kaynakları eki , “Çocuk Şarkılarıyla Cumhuriyet Tarihi”, 21.03.2004 KORAY, Fuad, Çocuğa ve Söze Göre Müzik, Ankara Basımevi, 1948, s. 1, 2, 49

Nokta Dergisi, Sayı: 1120 , 19 / 25 Aralık 2004, s: 7

ÖZBEK, Mehmet, “Milli Kültürümüz İçinde Türk Halk Müziği”, Milli Kültür Unsurlarımız Üzerinde Genel Görüşler, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara, 1990, sayı: 40, s.194

ÖZEREN, Alp, İlköğretimde Konu Başlıklarına Göre Bir Okul Şarkıları Kitabı Denemesi,

İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2001 ÖZGÜL, İlhan, Müzik Eğitimi ve Öğretimi, Gazi Kitabevi, Ankara, 2000, s. 33-35  ÖZTUNA, Yılmaz, Büyük Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi, 2. Cilt, Kültür Bakanlığı Yayınları,

Ankara, 1990, s. 131

Round The World folksing,    Edit: Herbert HAUFRECHT,   Berkeley Books,      Berkeley Publishing  Corporation, New York, 1963

SAY, Fazıl, Uçak Notları, Müzik Ansiklopedisi Yayınları, Ankara, 1999, s. 159-160

Saz Şairlerinin Diliyle Atatürk, Haz: Feyzi HALICI, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1981,

33SUN, Muammer: Kır Çiçekleri, Adam Yayınları, İstanbul, 1984, s.9

UÇAN, Ali, “Çocuk ve Müzik”, Çoluk Çocuk Dergisi, Sayı:11, Ankara, Şubat 2002, s. 31 UÇAN, Ali, “Atatürk’ün Temel Müzik Görüşü”, Türk Dili dergisi, sayı: 655, Temmuz 2006,

s.43, 57

Çocuklar İçin Yaratilan Müzik Yapitlarinin Toplumsal Müzik Bilinci Ve Dil Gelişimi Açisindan Rolü Ve Önemi yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

Alp Özeren
MÜZED Merkez Yönetim Kurulu Üyesi
alpozeren@gmail.com

* III. Uluslararası Sivil Toplum Kuruluşları Kongresi,

Çanakkale Ünv., Aralık 2006, s.649

Günümüzde; her türlü şiddet, tüm insanlığın en belirgin, en reddedilemez, en acil çözüm bekleyen sorunlarından biridir. Yaşanmakta olan “şiddet”ten kalıcı biçimde en fazla etkilenen kesim de ne yazık ki “geleceğimiz” olarak gördüğümüz çocuklarımızdır. Özellikle Türkiye gibi genç nüfusun ön planda olduğu ülkelerde, “şiddet”in azaltılabilmesi için, “toplumsal yaşam kalitesi”nin gereğince arttırılabilmesi en önemli hedeflerden biri olmalıdır.  Bu hedef doğrultusunda harcanacak çabaların tamamı “devlet”ten beklenirse, sonuç genellikle hayal kırıklığı olacaktır. “devlet” ile sivil toplum kuruluşlarının işbirliği çok daha olumlu ve işlevsel sonuçlar vermektedir. Konu şiddet olduğu için; “şiddet”in temelinde psikolojik etmenler büyük ölçüde yer aldığı için; doğru kullanıldığı takdirde “insan ruhu”na büyük ölçüde olumlu etkiler sağlayan “müzik”ten “şiddet”e karşı, gereğince ve işlevsel olarak  yararlanabilmek konusunda “müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarını” etkinleştirmek önemli bir çözüm yolu olabilir.

Mustafa Kemal Atatürk, insanlık tarihinin “her yönüyle” en üstün liderlerinden biri olarak “Yurtta barış, Dünya’da barış” ilkesine daima bağlı kalmış ve Cumhuriyet ilan edilir edilmez “güzel sanatlar”ın, özellikle ve en önce de “müzik”in, “insan olabilmek”, “medeni olabilmek” hedefleri doğrultusundaki önemini gereğince vurgulamıştır.

Günümüz Türkiye’sinde, sivil toplum kuruluşlarının işlevsellik ve kendi aralarındaki koordinasyon düzeylerinin düşüklüğü göz önüne alındığında; müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları da bu olumsuz durumdan nasibini almaktadır. Bu bağlamda; toplumsal yaşam kalitesinin arttırılabilmesi yönünde, öncelikle sivil toplum faaliyetleri özendirilmelidir. Türkiye’nin müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları için; öncelikli olarak kendi aralarındaki koordinasyonun kalıcı biçimde geliştirilmesi yönünde gereken önlemlerin alınması; hemen ardından da Dünya’da faaliyet gösteren müzik alanındaki sivil  toplum kuruluşlarıyla işlevsel bir işbirliğinin sağlanması önerileri dile getirilebilir.

Günümüzde, “müzik”, Dünya’da ve Türkiye’de; işyerlerinde verimi arttırmaktan tüketicinin yönlendirilmesine; bilinçaltı şartlandırma yoluyla tedaviden uzay boşluğunda “insanlığı” temsil etmeye kadar pek çok konuda ve zamanda işlevsel  olarak kullanılmakta, konuyla ilgili fikirler geliştirilmekte ve deneyler yapılmaktadır.

İnsanlığın varoluşundan bu yana son derece etkin, işlevsel bir dil, bilim ve sanat olma özelliğini korumuş bulunan “müzik”ten; yeni binyılda, insanlığın varlığı açısından en büyük tehdit unsurlarından biri olan “şiddet”in önlenebilmesi yönünde; müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarının koordinasyonu aracılığıyla yararlanmak fikri hayata geçirilebildiği oranda “Yurtta barış, Dünya’da barış” öngörüsü de hayâl olmaktan çıkıp hayat bulabilecektir.

Anahtar Kelimeler

Şiddet    –    İnsan Ruhu    –    Müzik     –   Toplumsal Yaşam Kalitesi

GİRİŞ

BİR YANDA MÜZİK, BİR YANDA SAVAŞTA ÖLENLER… BUNCA SAVAŞTAN HĀLÂ DERS ALMADIK MI?

BİR YANDA MÜZİK, BİR YANDA SAVAŞTA ÖLENLER… DOST OLMAK VARKEN SAVAŞTAN BIKMADIK MI?

UNUTMAYIN; İNSANOĞLU,

KARDEŞÇE BİR YAŞAM İSTEMEZSE EĞER YOKOLUR… BİR YANDA MÜZİK, BİR YANDA SAVAŞTA ÖLENLER… DOST OLMAK VARKEN SAVAŞTAN BIKMADIK MI?

HAYDİ ÖNEMSEYİN; BİRŞEYLER SÖYLEYİN; ÜSTÜNDE DÜŞÜNÜN;

SICAK YUVANIZDA BİR DÜŞÜNÜN…

(Özeren, 1999 )

 “Şiddet” Kelimesi İle Ne Kastedilmektedir?

Şüphesiz; “savaş”, toplumsal ve küresel olarak, “şiddet”in ulaşabileceği en vahim noktadır. Ancak; şiddet kavramını, günümüz dünyasında, görsel, işitsel, psikolojik vb. tüm boyutlarıyla ele almakta yarar bulunmaktadır. Bu bağlamda; öncelikle “gürültü” konusuna değinmek gerekir.

“Birgün gelecek ve insanlar bir zamanlar kolera ve vebayla savaştıkları gibi, {gürültü} ile savaşmak zorunda kalacaklar.” – ROBERT KOCH, kolera basilini keşfeden bilim insanı( Campbell, 2002:50 )

…arabalar, buzdolapları, dijital saatler, televizyonlar, bilgisayarlar, telesekreterler vb. bedenimizin ve beynimizin durmadan başetmesi gereken sesler yayar. Anne-babalarımızın ya da dedelerimizin-ninelerimizin hayal edebileceğinden yüzlerce kat daha fazla sesli titreşimsel veri bombardımanı altındayız. Yaklaşık altmış milyon Amerikalı’da duyma kaybı olduğu ve bunun üçte birinin de yüksek sese maruz kalmaktan kaynaklandığı saptanmıştır (Campbell,2002: 51 )

Türkiye’de de böyle bir araştırma sonucunun olup olmadığını bilmemekle birlikte; özellikle büyük kentlerde gerçekleşen “plansız, bilinçsiz şehirleşme”nin insanların ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkisini düşünmek zor olmasa gerektir. Nitekim; Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nca 2004 yılında yapılan resmi bir açıklamaya göre (Azar, 2004) ülkemizde yaklaşık 20 milyon ruh sağlığı sorunlu birey bulunmakta ve bu sayının yaklaşık 7 milyonu da acil tedavi gerektirmektedir. Keyfe yönelik İstanbul gece hayatının süregeldiği eğlence mekânlarının sesinin dahi ciddi bir sorun teşkil ettiğini düşünecek olursak; olağan şehir gürültüsünün gün boyunca insanları ne denli olumsuz etkileyebileceğini kestirmek güç olmasa gerektir. Konu; dönüp dolaşıp insan psikolojine, oradan da kitle psikolojisine gelmektedir. Bu noktada; “müzikle tedavi”, “müzikterapi” vb. başlıkların günümüz dünyasında daha etkin biçimde ele alınmasında yarar bulunmaktadır. Son zamanlarda, özellikle de ülkemiz ciddi müzik çevrelerinde; müzik ile tedavi konusunun bir “safsata” olduğunu iddia edenler çoğalmış bulunmaktadır. Oysa, tarihsel geçmiş incelendiğinde; özellikle “Türkler”in “müzikle tedavi” konusunda ne denli başarılı olduklarını görebilmek mümkündür. Bugün yapılması gereken; o günlerin koşullarına bağlı olarak, o günlerin imkânlarıyla gerçekleştirilen tedavi biçimlerinin günümüz koşullarına işlevsel ve gerçekçi biçimde adapte edilmesi yönünde çalışmak olmalıdır. Bundan, beklenen düzeyde sonuç alınmasa dahi en azından eldeki veriler doğrultusunda bir çaba harcanmış olacaktır.

“Şiddet” kavramına dair bir alıntıda ( Kale, 2004: 39 ); Şiddet, korku, saldırganlık, kavga ve hoşgörüsüzlük gibi olumsuz birçok olguyu içeren ve tüm insanlık tarihi boyunca insanların topluca ya da bireysel olarak sık sık başvurduğu bir davranış; bir tepki biçimidir. Çoğu sayfası kanla yazılmış olan insanlık tarihinde  insan yıkıcılığının şiddetini ve yoğunluğunu görmemek olanaksızdır. İnsanları şiddete sürükleyen nefret, öfke, yıkıcılık ve korku gibi tutkulardır. Bu tutkular; kavgaların, savaşların gerekli koşulları haline gelmiştir.  ifadeleri yer almaktadır.

“Müzik Ruhun Gıdası” Olduğuna Göre…

2005 yılında; Eskişehir Anadolu Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde düzenlenen, “2. Ulusal İletişim Öğrencileri Sempozyumu” kapsamında sunmuş olduğum; “Popüler Müzik ve Toplumsal Yaşam Kalitesi” başlıklı bildirime bağlı olarak; toplumdaki herkesin; günlük yaşamda, otobüste, minibüste, işyeri vb. mekanlarda kendilerine istekleri dışında adeta “zorla” dinletilen müziğe tepki vermeleri gerektiğinden söz ettim. Bir dinleyici; “İnsanlar; aldıkları maaş ile ay sonunu nasıl getireceklerini düşünürken, bir de müzik ile mi uğraşacaklar? “ sorusunu yöneltince, ben de kendisine, cebinde ne kadar az parası olursa olsun; bir lokantada çorba içerken çorbasının içinden istenmedik bir şey çıktığında; “asıl problemim bu değil…” diyerek çorbanın içinden çıkan “şey”e kayıtsız mı kalacağı sorusunu yönelttim… Asıl sorunun “atālet” ya da “öğrenilmiş güçsüzlük” kavramlarıyla izah edilebileceğini zannediyorum. “Öğrenilmiş güçsüzlük” kavramına dāir bir örneğin paylaşımı yararlı olacaktır: Bir akvaryumda; büyük balık ile yeni doğan yavrular önceleri ayrılmıyor ve büyük balık yavruları yiyor. Daha sonra; yavrular ile büyük balık arasına cam bölme yerleştirildiğinde, büyük balık yavruları yemek için her hamle yapışında cama çarpıp geri dönüyor; belli bir zaman sonra da o tarafa yönelmekten vazgeçiyor. Biraz daha zaman geçtikten sonra; cam bölme kaldırıldığında, büyük balığın yavruları yemek amacıyla onların bulunduğu tarafa yönelmediği gözlemleniyor.

İnsanlarımız; Prof. Dr. Üstün DÖKMEN’in “Padişah-Kul iletişimi” (Dökmen, 2001: 220-221) yaklaşımında olduğu gibi; örneğin bir minibüste, gün yeni ağarırken ve işyerine  yetişmeye çabalarken, cazırtılı bir hoparlörden feryat-figan bir arabesk dinlemek zorunda bırakıldıklarında, genellikle sessiz kalarak bu eziyete katlanmaktadırlar. Yolculara böylesine bir işkenceyi revā gören minibüs sürücüsünün ruh hali, zekâ ve eğitim düzeyi, yolcuları genellikle ürkütmekte; biraz da dayak yeme korkusuyla, minibüs şöfürüne yolculuk süresince padişah gözüyle bakılmakta, hatası, onun zekâ ve eğitim düzeyine uygun bir dil ile yüzüne vurulamamaktadır. Bu gibi örnekler çoğaltılabilir. Bildiri aracılığıyla, ülkemizde en sık rastlanan örneklerden biri paylaşılmıştır. Eğer müzik ruhun gıdası ise ( ki öyle olduğu; yüzlerce yıldır bilimsel olarak defalarca kanıtlanmıştır ); ruhumuzu, bozuk  gıdalardan korumak da en doğal ve insani bir hak olsa gerektir. Bu hakkın korunmasında da öncelikli unsur; polisiye önlemlerden çok, toplumdaki bireylerin bu hakları konusunda bilinçlendirilmeleri ve onu savunabilecek düzeyde eğitilmeleri olacaktır. Konu, toplumdaki her bireyi tek tek ilgilendirdiği için de konuyla ilgili en yoğun çabaların sivil toplum kuruluşlarınca harcanması gereklidir. Bu bağlamda; Türkiye’de müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarına dāir bir sınıflandırma denemesi yapılabilir :

• Yalnızca müzik alanında faaliyet gösteren ya da çeşitli faaliyetlerinin arasında müziğin de yer aldığı resmi dernek ve vakıflar ( Sevda-Cenap And Müzik Vakfı, Türk Musikisi Vakfı, Üsküdar Musiki Cemiyeti, Müzik Eğitimcileri Derneği, İTÜ- TMDK Mezunları derneği vb. )
• Müzik, müzik eğitimi vb alanlardaki internet grupları (muzikegitimcileri.net , www.muzikbilim.com vb.)
• Anadolu’nun her yerinde yılın değişik zamanlarında gerçekleşen geleneksel şenlik vb. etkinlikler
• Özellikle köylerde aşık kahvelerinde gerçekleşen yarışma etkinlikler
• Halk Eğitim merkezleri ya da resmi-gayrıresmi olarak açılan küçük-büyük müzik eğitim merkezleri
• Özel şirketlerin orkestra, koro çalışmaları ( Borusan Oda Orkestrası, Akbank, İş Bankası, Yapı Kredi Bankası gibi bankaların kültürel, sanatsal faaliyetler için sürekli olarak tahsis ettikleri mekanlar, Sarkuysan TSM Korosu vb. )
• Son yıllarda yaygınlaşan, üniversitelerin sürekli eğitim merkezlerince gerçekleştirilen müzik çalışmaları,
• Halka açık olarak gerçekleştirilen müzik alanındaki kongre, sempozyum, panel vb. bilimsel toplantılar;

müzik alanındaki başlıca sivil toplum kuruluşu faaliyetleri olarak değerlendirilebilir.

“Sivil toplum” yaklaşımıyla; acil olarak ele alınması gereken bir diğer konu da “ezan”ın düzgün okunması ve ezan’ı ileten seslendirme cihazlarının nitelikli olmasının gerekliliğidir. Bugün ve geçmişte; gelişmiş batı toplumlarının bireyleri kiliselerinde neredeyse konservatuar seviyesinde doğal bir müzik eğitimi alabilir iken; müzik kültürü geçmişi ve birikimi yaklaşık 5 bin yıl öncesine dayanan Türkiye Cumhuriyeti’nde, hālâ, bāzı müezzinlerin müzikâl açıdan “ezan”ın canına okuyuşlarına, müzik eğitimcilerinin dahi “dinleyici” kalmak zorunda bırakılışları oldukça düşündürücüdür. Ülkemizin her köşesinde; günde beş kere, manevi yönü en üst noktada olan “ezan”ın lâyıkıyla seslendirilmesi yönündeki toplumsal baskıyı oluşturmak ( ki bu baskı; toplumsal ruh sağlığının daha da kötüye gitmemesi açısından büyük bir önem ve aciliyet arzetmektedir!.. ) konusundaki en büyük sorumluluk; Türkiye’de, müzik alanındaki küçük büyük tüm sivil toplum kuruluşlarına düşmektedir. Tüm müeezinler; gerekli müzik eğitimini alıp; ezanı lâyıkıyla seslendirebilene kadar da merkezi sistem ( ki çeşitli denemeleri yapılmıştır… ) ile okunması tercih edilebilir. Ayrıca; aynı yerleşim biriminde, birbirine çok yakın camilerde, aynı anda, farklı makamlarda, farklı seslendiriş kalitesinde birçok ezanın birarada seslendirilmesi de aklı başında her insanın ruh sağlığını altüst etmekte; minibüs örneğinde olduğu gibi ( üstelik burada, manevi bir değere saldırmış olma endişesi de eklenmektedir… ) insanlar; ürkek bir sessizliğe bürünmektedirler. Oysa; “DOST ACI SÖYLER” deyimi, tam da böyle durumlar için geçerlidir. Yāni; kötü seslendirilen bir ezan, yediden yetmişe tüm bireylere, manevi bir huzur yerine huzursuzluk verir. Çözüm; bireyin ve toplumun yerinde ve zamanında uyarısıyla müezzinlerin ezan okuyuşlarının en kısa sürede nitelikli, müzikâl bir çizgiye oturtulabilmesidir.

Benzer bir sorun; seçim zamanlarında, özellikle şehirlerin merkezi noktalarında, siyasi parti otobüslerinin cazırtılı ve sonuna kadar açılmış ses düzenlerinden; aynı anda, birbirinden farklı türde propaganda şarkıları çalınarak başgöstermektedir. İşin ilginç ve de garip yanı bugüne kadar bu konuda ciddi bir yakınmanın ortaya konmuş olmamasıdır.

Türkiye’de, Milli Eğitim Bakanlığı’nın “şiddetin önlenmesi yönünde müziğin kullanımı” na bakışını özetleyen örnek bir olay:

1. Şiddet ve Okul; “Okul ve Çevresinde Çocuğa Yönelik Şiddet ve Alınabilecek Tedbirler Sempozyumu”nda Müziğin “olmayan” Yeri …

www.meb.gov.tr adresinde; sempozyum anons edildiğinde çok sevinmiştim. 2. Uluslararası Çocuk ve İletişim Kongresi’nden (Özeren, 2006a) sonra, bu sempozyumda da ( üstelik konunun en ilgili olduğu bakanlık bünyesinde… ) konuyu vurgulayabilecektim. Sempozyum için; “Şiddeti Önleme Stratejisi” Olarak “Müzik Tasarımı ve Kullanımı” başlıklı bir bildiri hazırlamaya karar verdim ve aşağıdaki özeti sempozyum adresine ilettim:

Dünyanın en genç nüfuslarından birine sahip bulunan Türkiye Cumhuriyeti için; çocuklara yönelik her türlü şiddetin önlenebilmesi yönünde acil önlemler üretmek özel bir anlam ve önem taşımaktadır. Hiçbir kasıt içermeden kendiliğinden oluşan “gürültü” dahi, sürekli yaşandığında bir tür şiddete dönüşmektedir. Bildiri kapsamında; her türlü şiddete ve özellikle de “gürültü”ye karşı müzik kullanımı yönünde görüş ve öneriler dile getirilecektir.

“Türk Müziği” yaklaşık beşbin yıllık bir geçmişe sahiptir. Türkler; İnsanlık tarihinde “müzikle tedavi” konusunda öncü bir millettir. Böylesine önemli bir tarihsel derinliğe ve tüm Türk Cumhuriyetlerini, Türk Halklarını kapsayan coğrafi genişliğe sahip bir müzik kültürünün günümüzdeki en önemli mirasçısı konumundaki Türkiye Cumhuriyeti; “müzik”in günümüzde de her türlü şiddete karşı kullanılabilmesi yönünde çok güçlü bir potansiyele sahiptir.

Bildiri; kaynak tarama ve değerlendirme esasına göre hazırlanacaktır. Ayrıca, bildiri yazarının, müzik eğitimciliğine dayalı bireysel gözlem ve deneyimleri ile 2003 yılında; “Cumhuriyet’in 80. Yılında Müzik Sempozyumu”nda sunduğu “Türk İlköğretim Okullarında Ziller Kimin İçin Çalıyor?”başlıklı; 2005 yılında “Uluslararası Çocuk ve İletişim Kongresi”nde sunduğu “Gürültü ve Şiddetin Çocuklar Üzerindeki Olumsuz Etkilerini Gidermede Müziğin Rolü”başlıklı; “Uluslararası 6. Türk Kültürü Kongresi”nde sunduğu “Türk Müzik Kültürü’nün Türkiye ve Dünya Üzerindeki Etkileri” başlıklı bildirilerinden de yararlanılacaktır.

“Müzik”ten “şiddeti önleme stratejisi” olarak yararlanılması yönünde; okul, müzik öğretmeni, öğrenci ve velilerin etkin bir işbirliği gerekmektedir. Öngörülen işbirliğine dair görüş ve öneriler, bildiride ayrıntılı olarak ifade edilecektir. Sözkonusu

işbirliğinin ardından geliştirilecek bir “nitelikli müzik stratejisi” aracılığıyla yalnızca gelecekteki “olası şiddet”e karşı değil geçmişteki şiddet sonucu oluşmuş sorunlara yönelik ve çocuklardan başlayan; giderek tüm toplumda olumlu etkilerini gösteren yeni bir “müzikle tedavi” süreci de başlayabilecektir.

Anahtar Kelimeler

Şiddet   Gürültü        Türk Müziği         Müzikle Tedavi    Nitelikli Müzik Stratejisi

 Kabul edilen bildirilerin açıklanışından uzun bir süre önce; internet arama motorlarında ( google vb. ) adım yazıldığında, bu bildiriyi sempozyumda sunacağıma dair haberler ve yazılarla karşılaşmaya başladım ( bu yazılar, arama motorlarında adım yazıldığında hala yer almaktadır… ): ( www.google.com.tr )

Kaba kuvvet kullananlara ‘müzikli tedavi’ önerisi

İlköğretim çağındaki çocuklara kadar inen şiddet yönelimi Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) İlköğretim Genel Müdürlüğü tarafından masaya yatırılacak. Müdürlük, 28-31 Mart tarihleri arasında İstanbul’da “1. Şiddet ve Okul: Okul ve Çevresinde Çocuğa Yönelik Şiddet ve Alınabilecek Tedbirler Sempozyumu” düzenleyecek. Sempozyumda, okullardaki şiddetin azaltılması amacıyla çeşitli önerilerin oluşturulması beklenirken, bu önerilerden biri de ‘müzikle tedavi’ olacak. İlköğretim ve ortaöğretimde okulda yaşanan fizikî ceza, akran zorbalığı ve duygusal şiddet konularının işleneceği sempozyumla eğitim kurumları ve yöneticilerinde çocuğa yönelik şiddet ve alınabilecek önlemler konusunda duyarlılık oluşturulması amaçlanıyor. Sempozyumda şiddetin önlenmesi yönünde daha önce çeşitli eğitim kurumlarında yürütülen çalışmalardan elde edilen deneyimler anlatılacak. Müzikle tedavi de değerlendirilecek. Müzik öğretmeni Alp Özeren ise müziğin şiddet yönelimi ve benzeri sorunların çözümündeki etkisine dikkat  çekerek,  öğrencilerin  ‘müzikle  tedavisi’  yönünde  katılımcılara önerilerde bulunacak.

 Bildirim ile birlikte adımın anıldığı bir başka yazıyı ve yazının diğer bölümlerini de paylaşmak isterim:

OKULLARDAKİ   ŞİDDET   OLAYLARININ   ÖNÜ  ALINAMIYOR

HER OKULA BİR POLİS

Türkiye genelinde son bir ayda ilköğretim okullarında ve liselerde ‘yan bakma’, ‘laf atma’, ‘kırık not’ gibi nedenlerle meydana gelen 17 olayda 2 kişi öldü, 21 kişi yaralandı. Okullardaki şiddete karşı Milli Eğitim Bakanlığı, 27 Mart’ta geniş bir toplantı yapacak İstanbul polisi ise her okula bir sivil polis yerleştirmeye başladı ( VEYSİ  POLAT )

Türkiye’de okullarda yaşanan şiddet olayları son bir ay içerisinde ürkütücü boyutlara tırmandı. Bir aylık bilançoya göre 9 ilde yaşanan 17 ayrı olayda 2 kişi ölürken, 21 kişi yaralandı. Olaylar nedeniyle 50’yi aşkın kişi de gözaltına alındı.

İstanbul’da önlem olarak ‘her okula bir polis projesi’ hayata geçirilirken, Milli Eğitim Bakanlığı ‘güvenlik zirvesi’ yapacak….

…Okullarda yaşanan şiddet görüntüleri, son haftalarda hızla arttı. Üniversitelerde alışık olduğumuz görüntüler, ilköğretim okullarına kadar sıçradı. Bir aylık verilere göre İzmir, Diyarbakır, Adana, Bursa, Tekirdağ, Kocaeli, Sivas, Bitlis, Trabzon’da ‘yan bakma’, ‘laf atma’ gibi nedenlerle 17 olay meydana geldi. 2 kişinin öldüğü olaylarda 21 kişi yaralanırken, 50’yi aşkın kişi de gözaltına alınarak adli makamlara sevkedildi. Kuşkusuz bu durum aileler yanında eğitim sistemi kurumlarını da tedirgin eder hale geldi.

MEB’den güvenlik zirvesi

Konuyu gündemine alan Milli Eğitim Bakanlığı, güvenlik zirvesi yapılmasını kararlaştırdı. Bakan Hüseyin Çelik başkanlığında 27 Mart’ta yapılacak ve 3 gün sürecek toplantıya tüm milli eğitim müdürleri katılacak.

Toplantıda, okul önlerinde yaşanan olayların nedenleri ve çözüm önerileri tartışılacak. Toplantıda, İstanbul’un Bahçelievler ilçesindeki bazı okullarda uygulanan ‘her okula bir  polis  projesi’nin  de  gündeme  gelmesi  bekleniyor. Her okula bir polis

Son aylarda birçok olayın meydana geldiği İstanbul Emniyeti, ilginç bir uygulamaya geçti. Pilot ilçe olarak seçilen Bahçelievler’deki 17 okula bir polis görevlendirildi. Kimliğini belli etmeyen ve sivil olan polisler, okul çevresinde şüpheli gördükleri kişileri gözaltına alıyor, çıkan olaylara anında müdahale ediyor…

…İlköğretim çağındaki çocuklara kadar inen şiddet yönelimi, Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü tarafından masaya yatırılacak. ANKA’nın edindiği bilgiye göre, 28-31 Mart tarihleri arasında İstanbul’da ‘1. Şiddet ve Okul: Okul ve Çevresinde Çocuğa Yönelik Şiddet ve Alınabilecek Tedbirler Sempozyumu’ düzenlenecek. Müzik öğretmeni Alp Özeren sempozyumda sunacağı bildiride, müziğin özellikle şiddet yönelimi ve benzeri sorunların çözümündeki etkisine dikkat çekerek,    öğrencilerin    ‘müzikle    tedavisi’    yönünde    önerilerde      bulunacak.

 Açıkçası bu durum, beni oldukça gururlandırdı. Çünkü daha bildiri kabulleri açıklanmadan bildiri konusu, medya tarafından ilgiye değer bulunmuştu. Bir süre sonra, kabul edilen bildiri özetleri açıklandığında ise; bildirimin kabul edilenler arasında yer almadığını gördüm. Bildirim, elbette önceden medyada yer bulduğu için kabul edilmek zorunda değildi. Ancak, beni asıl düşündüren ve de kaygılandıran şey; kabul edilen bildiriler arasında, “şiddeti müzik ile önleme” fikrini işleyen tek bir bildirinin dahi bulunmamasıydı…İnternet ortamında ulaştığım ve bu kaygımda haklı olduğumu; tereddütsüz şekilde kanıtlayan bir örneği paylaşmak isterim

(Bali, 08/04/2006 ):

Venezüella 30 yılda 400 bin çocuğa müzik eğitimi verdi. Çocuklarını sokaktan ve şiddetten uzak tutan ülkenin artık 125 gençlik, 30 yetişkin orkestrası ve dünya çapında müzisyenleri var…

…Güney Amerika’nın çalkantılı ülkelerinden Venezüella’da 30 yıldır uygulanan bir yöntem, az gelişmiş bir ülkenin gençleri ve çocuklarının, ‘müzik’ yardımıyla nasıl da şiddet sarmalından kurtarılabileceğinin en mükemmel örneği. BBC, The Guardian, The Financial Times, Boston Globe gibi Batılı yayınları taradığımızda da Sistema’nın başarısını teyit eden haberlerle karşılaşıyoruz. Bu başarının ardında birey olmayı, paylaşmayı, sorumluluk almayı aşılayan ‘orkestra’yı merkezine alan bir eğitim anlayışı var…

…Berlin Filarmoni Orkestrası’nın İngiliz şefi Sir Simon  Rattle’a göre ‘Bu, şu anda dünya üzerinde klasik müzik adına gerçekleştirilen en önemli olay’. Rattle, Venezüella’nın başkenti Caracas’ta  850 kişilik orkestra ve koroyu yönetti. Orkestrada çalanların hepsi fakir işçi ailelerine mensup çocuklar. Hepsi Montalban Müzik Okulu öğrencisi. Aynı amaca hizmet eden Venezüella’daki 90 müzik okulundan yalnızca bir tanesi bu.

 Fundacion del Estado para el Sistema de Orquesta Juvenil e Infantil de Venezuela” (Venezüella Çocuk ve Gençlik Orkestraları Devlet Vakfı veya kısaca Fesojiv) Genel Sekreteri Xavier Moreno, “Öncelikli amacımız, bu çocukların her birini profesyonel müzisyen yapmak değil, onları kurtarmak” diyor. Fesojiv’e bugüne dek, ülkenin her yerinden % 90’ı olumsuz sosyoekonomik koşullar altında yaşayan, kimi özürlü 400 bin civarında çocuk katılmış. Venezüellalılar bu organizasyona kısaca ‘el Orquesta’ veya ‘Sistema’ diyorlar.”Sistema”, 1975 yılında ekonomist, politikacı ve aynı zamanda müzisyen olan José Antonio Abreu tarafından, fakirlik ve istikrarsızlıkla boğuşan ülkedeki sosyal sorunlara neşter vurmak için kurulmuş. Abreu Caracas’taki garajda 11 gençle bu işe başlamış.

 Yıllık bütçe 30 milyon dolar

 Bugün Sistema bünyesinde 15 bin müzik öğretmeni görev yapıyor. Etkinlik alanı, müzik eğitiminin yanı sıra, enstrüman yapımcılığı, sanat yönetimi ve kayıt teknolojileri alanlarına da yayılmış durumda. Venezüella hükümeti, her yıl 25-30 milyon dolar ayırıyor. Abreu, mucizevi bir şekilde, ülkede birbiri ardına gelen yedi hükümeti, Sistema’ya fon ayrılması için ikna etmiş. Program o denli başarılı ki iktidara gelen hiçbir hükümet Sistema’yı bir kenara itmeyi göze alamıyor.

‘Sistema’nın Venezüella’da geldiği nokta üzerine projenin benzerleri bugüne dek 22 Latin Amerika ülkesinde uygulandı. Abreu şimdi de, beş yıl içinde 1 milyon Venezüellalı genci projeye katmanın hesaplarını yapıyor. Bunun için özel kuruluşların da desteğini alıyor. Mesela Inter-American Development Bank yeni bir bina için 20 milyon dolar verecek.

67 yaşındaki Abreu -veya ‘çocuklarının’ kendisine taktıkları isimle ‘El Maestro’, neredeyse tüm ülkenin sanatla ilişkisini değiştirmiş. El Maestro’nun kolları sıvadığı tarihte ülkede -üyelerinin çoğunlukla Avrupalı müzisyenlerden oluştuğu- hepi topu iki senfoni orkestrası varken şimdi, insanlarının % 75’i fakirlik sınırında yaşayan, kişi başına düşen milli geliri 3 bin 500 doların altında olan 25 milyon nüfuslu Venezüella’da tam 125 gençlik orkestrası, 57 çocuk orkestrası ve yetişkinlerden kurulu 30 profesyonel senfoni orkestrası bulunuyor! Daha ne olsun…

Mustafa Kemal Atatürk; her alanda, çağın en gelişmiş örneklerini ülkemiz şartlarına adapte edebilmemizi, Türk İnsanı’nın bunu yapabilecek potansiyele sahip bulunduğunu ısrarla vurgulamıştı. Nitekim; bugün, Dünya’da en genç yaşta profesör olan bilim insanı (Oktay Sinanoğlu)ndan en usta bilardocu(Semih Saygıner)ya; en mükemmel soprano(Leyla Gencer)dan en usta beyin(Gazi Yaşargil) ve kalp(Mehmet Öz) cerrahlarına; en başarılı moda tasarımcı(Rıfat Özbek, Atıl Kutoğlu vb.)larından en başarılı tiyatro oyuncu(Yıldız Kenter)larına kadar pekçok alanda, bireysel başarılar elde eden Türk İnsanlarının başarıları ile gurur duymakla birlikte; bu başarılara karşın ülkemizdeki “toplumsal yaşam kalitesi”nin son derece düşük olması, en kısa sürede detaylı bir şekilde uzmanlar tarafından incelenip değerlendirilme gereği arzeden bir durumdur. Böyle bir değerlendirme geciktirildiği oranda, “şiddet”in artışı da kaçınılmaz olacaktır.

Sonuç ve önerilere geçmeden önce; Müzik Eğitimcileri Derneği (MÜZED)’nin resmi yayın organı olan MÜZED dergisinin en son sayısının   kapağının   resmine   ve   bu   konudaki   içeriğe;    “GÜZEL SANATLAR”ın, şiddeti, “oluşmadan” önleme potansiyeli konusunu vurgulayabilmek açısından kısaca yer vermekte yarar bulunmaktadır:

MÜZED Dergisi ( Yaz 2006 )

SONUÇLAR VE ÖNERİLER

Sonuçlar

Dünyadaki en genç nüfuslardan birine sahip olan Türkiye Cumhuriyeti için; öncelikle çocuklar ve gençler üzerindeki her türlü şiddetin etkisini azaltmak, yok etmek yönünde zaman hızla akıp gitmektedir. Gerekli önlemler acilen alınmaz ve uygulanmazsa, bugünün çocuk ve gençleri en geç on yıl içinde Türkiye’nin sağlıksız, niteliksiz anne-babalarını oluşturacak; bu durum da, “toplumsal yaşam kalitesi”nin düşmesi bir yana “vatan-millet sevgisi ve bilinci”nin yok olmasına kadar

• Her türlü çevre kirliliği de; yalnızca ülkemiz değil tüm insanlık için büyük bir tehdit (görsel, işitsel, psikolojik) oluşturmaktadır. Bu konuda olumlu bir örnek olarak “Deniz Temiz Derneği” (turmepa.org) İstanbul Boğazı’ndaki kirliliğin önlenmesi konusunda geliştirdikleri müzikli çalışmalar, müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarının şiddeti önleme konusunda neler yapabileceklerine dāir önemli ölçüde fikir sunmaktadır.

• En az savaşlar ve doğal afetler kadar can kaybına-hasara yol açan trafik kazalarının önlenebilmesinin yolu da büyük ölçüde, bireyler henüz ilköğretim hatta ilköğretim öncesi çağlarında iken onlarda “trafik bilinci”ni oluşturabilmektir. Bu konuda ülkemizde gerçekleştirilen etkin bir çalışmanın ayrıntıları, iki yıldır “İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu” (Özeren, 2005 ve 2006b) kapsamında “müzik  dersi aracılığıyla etkin trafik eğitimi” içerikli çalışmalar sunan Ahmet Türkoğlu’nun bildirilerinde ( Türkoğlu, 2005 ve 2006 ) yer almaktadır. Ayrıca Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuarı Öğretim Üyesi Doç. SY. Selen Ergöz de, “Trafik Kurallarının İşlevselliğinde Müziğin Etkisi” ( Ergöz, 2004 ) başlıklı bildirisinde de “…müzikten anlayan; müziğin işleyişi gibi yaşayan bir toplum da elbette çevresine duyarlı, özenli bireylerden oluşacaktır…” ifādesi yer almaktadır.
• Özellikle İstanbul’un uygar ve sağlıklı bir kent olabilmesi için neredeyse ömrü boyunca çaba harcamış olan Çelik Gülersoy, özellikle tabelalar nedeniyle oluşan görüntü kirliliği ve bu durumun yarattığı psikolojik şiddeti sıklıkla vurgulamıştır (Gülersoy, 1985)
• Kitle iletişim araçlarında; televizyon dizileri, güncel haberler programlarda “şiddet”in adeta  özendirici  biçimde sunulması, özellikle çocuklar ve gençlerin zihninde “şiddet”in günlük yaşantının “olağan” bir parçası gibi hissedilmesine yol açabilmektedir. Bu noktada özellikle popüler  müzik yıldızlarının “şiddet”e belirgin bir karşı duruş sergilemeleri beklenirken bazı “çok popüler” müzik yıldızlarının, “Türk Milleti”nin tüm manevi değerlerini de ayaklar altına alan davranış ve tutumları; “iyi örnek” konumundaki popüler müzik yıldızlarının çabalarını da etkisiz kılabilmektedir.

• İnternet kafeler gereğince denetlememektedir. Bu nedenle, özellikle çocuk ve gençler, internet kafelerde “counter strike” oyunları, kontrolsüzce, şuursuzca, eğlendiklerini zannederek oynamaya devam etmekte; bilinçaltında “şiddet”e sempzti dahi duymaya başlamaktadırlar. Müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları internet kafelere deyim yerindeyse “hapsolmuş” çocuk ve gençleri de “müzik” çalışmalarına yöneltmek için çaba harcamak zorundadırlar.
• Ülkemizdeki tüm sivil toplum kuruluşlarının arasında süregelen “iletişimsizlik”, “iktidar hırsı” vb. olumsuzluklar; müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları için de geçerlidir.
• Ülkemizde mevcut hükümet, “Milli Eğitim Bakanlığı”na şimdiye kadarki en yüksek bütçeyi ayırdığını iddia Oysa uluslararası istatistiklere bakıldığında; örneğin Danimarka’da öğrenci başına yaklaşık 17 bin dolar harcanırken ülkemizde bu rakam yaklaşık 600 dolar ile sınırlı kalmaktadır. Bu rakam ülkemizde şimdiye kadar öğrenci başına ayrılan en büyük rakam olabilir ancak sonuç itibariyle genel bütçenin yaklaşık %3.5-4 üne karşılık gelmektedir ve gelişmiş ülkelerdeki gibi %10 lara çıkmadıkça hiçbir anlam ifade etmeyecek; gemi “doğu”ya giderken yüzünü “batı”ya dönüp batıya gittiğini “sanmak” ve “sandırmak”tan öte bir anlam taşımayacaktır.
• Müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları da genel olarak bir durağanlık, umutsuzluk, atalet içindedirler. Sorumlu oldukları üzere harekete geçmek için adeta bir sihirli değnek, bir mucize Örneğin, müzik dersleri, dahili ve harici bedhahlar tarafından, ilk ve ortaöğretimde adeta yokedilmeye çalışılırken bu konudaki yasal mücadeleyi yalnızca MÜZED sürdürmekte, pek çok müzik akademisyeninin konudan haberi dahi bulunmamaktadır. Müzik Eğitimcileri Derneği Genel Başkanı Refik Saydam’ın, MÜZED dergisinin (Saydam, MÜZED  Yaz  2006)  başyazısında,  duygu  ve   düşüncelerini; “ …Biz öğretmenler; koroda şarkı söyleyen, çalgı grubunda görev alan, tiyatro eseri sahneye koyan, resim-heykel yapan, şiir yazan, spor yapan öğrencilerin birbiriyle kavga ettiğini görmedik. Bu tür etkinliklerde görev alan öğrencilerin özgüven duygusunun güçlendiğini; arkadaşlarıyla, öğretmenleriyle, ailesiyle, toplumla uyum içinde sağlıklı ilişkiler kurabildiğini; matematik, fen bilimleri ve sosyal bilimler gibi diğer alanlarda da başarılı olduğunu gözlemliyoruz. Uzmanlar ve bazı yetkililer de gazetelere yansıyan demeçlerinde nihayet aynı konulara vurgu yapıyorlar. Okullarımızda ve ülkemizde içine düştüğümüz bu yaşamsal sorunların sorumluları, aynı zamanda kendi tükenmişliklerini de ortaya koymaktadırlar. İçinde yaşadığımız sorunlar yumağı, 1920 lerde olduğu gibi büyük toplumsal dönüşümlerle çözümlenebilecek boyutlara ulaşmıştır.” sözleriyle kaleme almıştır.

Öneriler

 Toplumsal yaşamda; “nitelikli müzik bilinci, müzik kültürü ve müzik eğitimi”nin; “olmasa da olur” ve “oyalayıcı” basit bir unsur olarak algılanmasını önlemek konusundaki en büyük sorumluluk müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarına düşmektedir. Bu sorumluluğun yerine getirilebilmesi için de en kısa sürede bu kurumların ve yetkililerinin “çalıp söylemek; gülüp oynamak ve eğlenmekten öteye; çay, pasta, börek sohbetlerinden öteye ciddi adımlar atarak…” ayrıca Konfüçyus’un “Bir milleti tutsak etmek isterseniz müziğini çürütün” yaklaşımından yola çıkarak; toplumsal müzik bilincini geliştirmenin, müzik toplumu olabilmenin yol ve yöntemlerini geliştirmeleri

• Çevre bilincinin geliştirilmesi yönünde de acilen işlevsel müzik destekli projeler üretilmeli; varolan projeler içtenlikle
• Özellikle ilköğretim okullarında, trafik bilincinin müzik aracılığıyla geliştirilebilmesi yönünde; başta müzik ve sınıf öğretmenleri olmak üzere tüm ilgili kişi ve kurumların koordinasyonunun sağlanması için de müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları, gönüllü olarak etkin rol üstlenebilmelidirler.
• Yerleşim birimlerindeki görüntü kirliliğinin önlenebilmesi amacıyla; müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları tarafından “müzikli kampanyalar” organize
• Bireysel ve toplumsal anlamda bozulmuş ve bozulmakta olan “ruh sağlığı”nın düzelmesi yönünde; “müzik”ten gelişmiş ülkelerdeki gibi etkin biçimde yararlanılabilmelidir. Bu konuda çok etkileyici bir örnek Kanada’dan verilebilir (Campbell, 2002: 25) : Kanada’nın Edmonton şehrinde, yaya trafiğini rahatlatmak için şehrin meydanlarında Mozart çalınmaktadır ve sonuç olarak sokaklardaki uyuşturucu alışverişi de azalmıştır.
• TRT İstanbul Çocuk Korosu’nun 26 yıllık şefi, Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yücel Elmas’tan edindiğim bilgiye göre; Finlandiya’nın 25 bin nüfuslu Seinajoke kasabasında; yetişkin ve kilise korolarının haricinde 25 çocuk,

25 gençlik korosu bulunmaktadır. Bu ve az önce, bildiri metninde yer verilen “Sistema” örneklerinde olduğu gibi etkin korolar müzik toplulukları geliştirmek ve yaşatmak; yalnızca devletin görevleri arasında değildir; daha birer sivil toplum faaliyeti olarak algılanmaları, ilgili kişi ve kurumlarca bu doğrultuda hareket edilmelidir. Bu yönde yapılacak işlevsel çalışmalar, çocuk ve gençlerimizi kendine çekebilecek; böylece ( girmeleri kesinlikle yasak olmasına karşın ) “her nasılsa!?!…”

kolayca girebildikleri ve kalabildikleri internet kafelerden, oyun salonlarından  da koruyabilecektir.

• Sivil toplum kuruluşlarında birlikte hareket edebilmek, birlikteliği güçlendirebilmek önemli olduğuna göre; bu kuruluşlar, daha oluşumları esnasında bireysel çıkarları için topluluğa dahil olmayı hedefleyen kişi ve kurumları olabildiğince erken eleyebilecek sistemler geliştirmeli; bu gibi kişi ve kurumların müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarına da bir “virüs” gibi sızmalarını önlemede gereğince kararlı
• Müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları; toplumsal yaşamda “nitelikli müzik”in gereğince hayat bulabilmesi ve yaygınlaşabilmesi yönünde ortak bir tavırla; tüm hükümetlere, konuyla ilgili gerekli bütçeyi ayırmaları yönünde etkin bir güç haline gelebilmenin yollarını belirlemeli ve uygulamalıdırlar. Bu konuda; Venezuela’daki “Sistema” örneği oldukça “öğretici” ögelere
• Müzik alanındaki tüm sivil toplum kuruluşlarını kapsayan, işlevsel bir iletişim ağı kurulabilmeli; kişi ve kurumlar, güncel gelişmeleri zamanında takip edebilmeli ve katkı sağlayabilmelidirler.
• Müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları; “müzik”in bir toplumu “yok” ya da “var” edebilecek düzeydeki anlamını ve önemini önce kendileri hissederek her an vurgulayabilecek cesarette olmalı; ülkemiz özelinde, Mustafa Kemal Atatürk’ün, “Ülkedeki tüm devrimlerin başarısının göstergesi olarak güzel sanatlar alanındaki devrimleri öngördüğünü ve güzel sanatlar içinde de en ön sırada müziği vurguladığını” asla unutmamalıdırlar. Çünkü, ülkemiz, bugün ne yazık ki bilimsel, kültürel, sanatsal vb. anlamda bir kurtuluş savaşının tam ortasında bulunmakta; bu savaşta Mustafa Kemal’in işaret ettiği “dahili bedhahlar” çok kolay ve sinsice hareket edebilmektedirler. Ülkemiz üzerinde sinsice geliştirilmekte olan ve bir hayli yol katetmiş bulunan “müzik aracılığıyla kültür emperyalizmi” planlarını bozmak/durdurmak yönündeki en etkin potansiyel güç, müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarında bulunmaktadır. Bu gücün en kısa sürede doğru biçimde kullanılması; herşeyden önce TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NİN İLELEBET PAYİDAR KALABİLMESİ yönünde büyük bir anlam ve önem arzedecektir.

• Müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarının her türlü şiddet karşısında nasıl bir rol üstlenebileceğini oldukça çarpıcı biçimde ifade eden bir karikatür ( Dinçel, 1990 ) ile sözlerime son vermek istiyorum:

Bildirime gösterilen ilgiye; kongre için emek harcayan tüm kişi ve kurumlara teşekkür ederim. Saygılarımla.

 KAYNAKÇA

 AZAR, NURCİHAN., 19-25 Aralık 2004, “Ruh Sağlığında Kırmızı Alarm”, Nokta Dergisi, s. 6-11

 BALİ,    SERHAN.,    08/04/2006,      “Hayatları      Müzikle    Değişti”, Radikal Gazetesi İnternet Baskısı, Haber No: 183744

 CAMPBELL, DON., 2002, Mozart Etkisi, Kuraldışı  Yayıncılık, Çev: Feryal Çubukçu, İstanbul,  s. 25, 50, 51

 DİNÇEL, SAVAŞ., 1990, Çoksesli ( Karikatür Albümü ), Pan Yayıncılık, İstanbul,

 DÖKMEN, ÜSTÜN., 2001, İletişim Çatışmaları ve Empati, Sistem Yayıncılık, İstanbul, s. 220-221

 ERGÖZ, SELEN., 2004, Trafik Kurallarının İşlevselliğinde Müziğin Etkisi, Trafik ve İnsan Sempozyumu, Sakarya Üniversitesi Yayını, s. 345-351

 GÜLERSOY, ÇELİK., 1985, Reklâmlar ve Biz, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayını, İstanbul

 KALE,   NESRİN.,   2004,   Etik    Sorunsallar    ve   Eğitim,    Seçkin Yayıncılık, Ankara, s. 39

 MÜZED Dergisi, Müzik Eğitimcileri Derneği Genel Merkezi Yayın Organı, Ankara, sayı:14 ( Yaz 2006 )

 ÖZEREN, ALP., 1999, “Barışa çağrı”( şarkı sözü ), Müzikent Prodüksiyon, Ankara

 ÖZEREN, ALP., 2005 ( 5-6-7 Eylül ) ve 2006b ( 20-21-22 Eylül ),

İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu, www.muzikcisem.org

 ÖZEREN, ALP., 2006a, “Gürültü ve Şiddetin Çocuklar Üzerindeki Olumsuz Etkilerini Gidermede Müziğin Rolü”, 2. Uluslararası Çocuk ve İletişim Kongresi, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Yayını, Volume II, s. 1239-1250

SAYDAM, REFİK., 2006, “Çocuklarımıza ve Gençlerimize Ne Oldu?”, MÜZED Dergisi, Müzik Eğitimcileri Derneği Genel Merkezi Yayın Organı, Sayı:14, Başyazı

TÜRKOĞLU, AHMET., 2005, Eğlendirici, Etkin, Yaygın, Kalıcı Trafik Eğitimleri İçin Müzik Öğretmenlerinden Yararlanma Projesi, 1. İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu bildirisi, İstanbul

TÜRKOĞLU, AHMET., 2006, Trafik Eğitimi Etkinliklerinde Müzik Kullanımı, 2. İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu bildirisi, İstanbul

www.google.com.tr

www.turmepa.org

Müzik Alanindaki Sivil Toplum Kuruluşlarinin Toplumsal Ve Küresel Şiddet Karşisinda Üstlenebilecekleri Roller yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

Alp Özeren
MÜZED Merkez Yönetim Kurulu Üyesi
alpozeren@gmail.com

* III. Uluslararası Sivil Toplum Kuruluşları Kongresi,
Çanakkale Ünv., Aralık 2006, s.669

GİRİŞ

…Çağımızın en sevilen kültürel abideleri devlet adamları ya da azizler değil, şarkıcılar ve vokalistlerdir. Rock konserlerine, CD lere, müzik setlerine ve MTV’ye olan düşkünlüğümüzün ötesinde, günlük iletişimimiz ve alışverişimiz büyük ölçüde müzikle ilgili bir modele dayanıyor ( Campbell, 2002 ).

Gazete haberlerine, radyo-televizyon yayınlarına baktığımızda gerçekten de günlük yaşantımız içinde müzik alanında şöhret olmuş kişilerin sanatsal ürünlerine ve özel yaşantılarına ne kadar çok yer verildiği kolayca görülmektedir. Medya tarafından, bu konuda ticari açıdan oldukça başarılı bir arz-talep dengesi yaratılmış durumdadır. Fazla sanatsal değeri olmayan ürünlerin medya tarafından fazlaca övülmesi ciddi sanat çevreleri tarafından olumsuz yönde eleştirildiğinde; “halk böyle istiyor” klişe yanıtı gelmektedir.

Müzik Ruhun Gıdası ise…

Akıl sağlığı yerinde olan bir kişi ya da toplumun, taze meyve ya da herhangi bir gıda ürünü dururken bayat, çürük ya da bozuk olanı bile bile  istemeyeceği çok açıktır. “MÜZİK RUHUN GIDASIDIR” yaklaşımıyla yola çıkacak olursak; medya, müzik alanındaki sanatsal ürünlere yönelik övgüsünü ve desteğini sanatsal içeriği zayıf ticari ürünlere yönelik desteğinden geri planda tuttukça toplum yararına olmayan bir tür illüzyon yaratmakta ve gerçek sanat ürünleri ticari yönü ağır basan ürünlerin gölgesinde kalabilmektedir. Bu durum; “topluma zarar verme amaçlı” bir kasıt taşımasa da “kasta varan bir ihmal” içermektedir. Kötü niyet taşımasa da bu gibi ihmallerin neden olabileceği olumsuzluklara bir örnek vermek gerekirse; (Kütahyalı, 2004)”…Okul yöneticilerinin müzik eğitimine yönelik yaklaşımları da zaman zaman acı dolu bir güldürü düzeyine gelebilmektedir. Bir ilçede görüştüğüm genç müzik öğretmeninin yakınması düşündürücüdür. Derse girmek üzere olan müzik öğretmenimizi müdür çağırır ve şöyle der: Nasıl olsa senin dersin müzik. Sınıfından 3-4 tane güçlü öğrenciyi bizim eve gönder de aldığım odunları taşısınlar… “

Boşvermemek Konusunda…

Sivil toplum kuruluşlarının gereği ve önemini vurgulamak açısından bir fıkra anlatılabilir ( Almelek, 2004 ):

Öykümüz; herkes, birisi, herhangi biri ve hiç kimse adlı dört kişi hakkında. Yapılması gereken bir iş vardı ve herkes birisnin bu işi yapacağından çok emindi. Gerçi bu işi herhangi biri de rahatça yapabilirdi ama hiç kimse yapmadı. Birisi bu işe çok kızdı, çünkü iş herkesi ilgilendiren bir işti. Herkes, herhangi birinin bu işi yapabileceğini düşünüyordum ama hiç kimse herkesin yapabileceği bu işin yapılmadığının farkında değildi. Sonunda herkesin yapabileceği bir iş hiç kimse tarafından yapılmadığı için herkes birbirini suçladı.

Müzik alanındaki sivil toplum kuruluşları içerik ve sayısal olarak güçlendikleri takdirde toplumun müzikal potansiyeli de buna paralel olarak gelişebilecektir. Aksi takdirde, yani müzik ve genel anlamda “sanat” alanında bir başıboşluk söz konusu olursa; yetişmekte olan milyonlarca çocuğun zihninde de “müzik”, “sanat” gibi önemli kavramlar yanlış şekillenebilecek; bu yanlış şekillenme de toplumsal yaşam kalitesini olumsuz noktalara sürükleyebilecektir. Somut örnekler vermek gerekirse; 2003 yılında bir ilköğretim okulunda öğrencilere yöneltilen “ Sanatçı Kime Denir?” sorusuna       verilen      yanıtlar gibi     düşündürücü   hatta      endişe                  verici         sonuçlara ulaşılabilecektir. Aşağıdaki iki örnek yanıt, ilköğretim dördüncü sınıf öğrencileri tarafından verilmiştir ( Özeren, 2002 )

Resim 1                                                                                                                Resim 2

Gelişigüzel yapılan bir anket çalışmasında alınan bu iki sonuç, bu gibi onlarca yanıt arasından seçilmiş yalnızca iki tanesidir. Çocuklarımızın zihninde; “sanatçı” kavramı şekillenirken; ressam, mimar, heykeltıraş vb. meslek gruplarına yer olmadığını da bize göstermektedir. Tıpkı “spor” denince akla, ağırlıklı olarak futbolun gelişi gibi; medyanın yanlış yönlendirmelerinin sonucu olarak, sanatçı denince de şarkıcılar akla gelmeye başlamıştır. Bu noktada; Atatürk’ün sanatçı kavramına yönelik yaklaşımını anımsamakta yarar vardır:

“Sanatçı; toplumda, uzun çalışmalardan sonra alnında ışığı ilk duyan insandır.1937” Yaşadığımız günlerde sanat ve sanatçıya bakış açısından öyle büyük bir yozlaşma

yaşanmaktadır ki; özellikle de “televole kültürü”nün etkisiyle,  Atatürk’ün “Efendiler( hanımefendiler, beyefendiler… ); herşey olabilirsiniz ancak sanatçı olamazsınız …” dediği günlerden Prof. Dr. Zekeriya Beyaz’ın büyük bir günlük gazetede “Herkes Sanatçılar gibi zinaya hazır değil…”( Muhtar ve Pamir, 2004 ) dediği günlere gelinmiştir:

Resim 3 ( Sabah Gazetesi , 05.09.2004 )

Örnek resimlerde de açıkça görülebildiği gibi; ülkemizde, toplumun “Sanat” ve “Sanatçı” kavramları konusunda bilinçlendirilebilmesi yönünde ( Radyo, televizyon, gazete vb. tüm organlarıyla… ) medya ciddi bir zaafiyet içindedir.

Ülkemizde SivilToplum Kuruluşları ve “Müzik”

Bu konuda; öncelikle STK Rehberi bünyesinde yer alan bazı istatistikleri aktarmak yararlı olacaktır ( www.stkrehberi.org ). 1996 yılında yayınlanan Sivil Toplum Kuruluşları rehberinin konu dizinine bakıldığında müzik alanındaki kuruluşlar şöyle sıralanmaktadır:

Resim 4 STK Rehberi ( 1996 )

 STK Rehberi’nin güncel istatistikleri incelendiğinde; şu sonuçlar görülmektedir:

Sivil Toplum Kuruluşlarının İllere Göre Dağılımı

Tablo 1 ( www.stkrehberi.org )

 Konularına Göre Sivil Toplum Kuruluşları ve İllere Göre Dağılımı

Konular           İstanbul Ankara İzmir    Diğer  Türkiye %

Tablo 2 ( www.stkrehberi.org )

 Farklı Konulardaki STK’ların Çıkardıkları Süreli Yayınlar

Tablo 3 ( www.stkrehberi.org )

 Tabloların Yorumlanması

Tablo 1 e göre; Türkiye genelinde, sivil toplum kuruluşlarının %55i derneklerden oluşmaktadır. Dernekleri %15.4 ile vakıflar, %12.2 ile meslek odaları, %6.8 ile kooperatifler izlemektedir.

Tablo 2 ye bakıldığında; müzik ile direkt olarak ya da dolaylı olarak bağlantı kurulabilecek 6 konu başlığı bulunmaktadır. Bu başlıklar, listedeki sırasıyla;

• Bale, Resim, Heykel, Müzik
• Folklor
• Güzel Sanatlar
• Müzik
• Sanat
• Tiyatro, Opera ve

Tablodaki konu başlıkları çok daha fazla olup; bildiri için sadeleştirilmiştir. Yukarda sayılan müzik ile ilgili başlıkların Türkiye genelindeki oranını da sırasıyla sayacak olursak; %0.2, %0.6, %0.1, %0, %0.1, %0.2 gibi inanılmaz düşük rakamlar karşımıza çıkmaktadır. Uzun yıllardır İstanbul’da yaşayan bir akademisyen olarak müzik alanına dair bu rakamların gerçekle hiçbir alakasının olmadığını bir gözlem olarak gönül rahatlığıyla iddia edebilirim. Bu noktada karşımıza başlıca üç sorun çıkmaktadır.

• Bu oranlar, gerçek rakamları yansıtmamakla birlikte; müzik alanındaki akademikleşme, sorunlara sahip çıkma ve müzik alanındaki akademisyen kişi ve kurumların kendi konularına ilgisizliğine dair ciddi ipuçları sunmaktadır.
• Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı; oldukça geniş imkanlarla çalışan güçlü bir kuruluş olmasına karşın, detaylı bir araştırma yapmadan, birkaç gazete ilanı ile yetinerek; ilgili kuruluşların müracaatını beklemiştir. Oysa; söz konusu kuruluşun hiç olmazsa İstanbul, Ankara ve İzmir’de yapacağı detaylı bir araştırma; müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarına dair çok daha gerçekçi rakamlar sunulmasını sağlayabilirdi.
• Ayrıca; tabloda, “müzik” başlığının dolaylı ve dolaysız olarak birkaç yerde karşımıza çıkması da konuyla ilgili sağlıklı yorum yapmayı güçleştirmektedir.

Süreli yayınlara dair verilerin sunulduğu Tablo 3 e göre; “Bale,Resim, Heykel, Müzik” kategorisinde 1 adet broşür; “Folklor” kategorisinde 3 adet gazete, 1 adet dergi, 2 adet broşür ve bir adet “diğer” ; “Güzel Sanatlar” kategorisinde 1 adet gazete, 1 adet dergi ve 1 adet katalog ; “Müzik” kategorisinde yine “0” ; “Sanat” kategorisinde 1 adet gazete; “Tiyatro, Opera, Bale ve Müzik” kategorisinde 1 adet gazete ve 1 adet dergi yer almaktadır. Öte yandan; aynı tablonun “Eğlence” kategorisinde 39 adet gazete, 39 adet dergi, 2 adet bülten, 4 adet broşür, 2 adet katalog ve 4 adet “diğer” yer almaktadır.

Yukarda yer alan rakamlardan yola çıkarak;ülkemizi tüm dünyada, üstelik tam da Atatürk’ün öngördüğü biçimde; yani gelenekten kopmadan geleceğe uzanarak büyük bir başarıyla temsil eden piyanist besteci Fazıl SAY’ın bir yorumunu anımsayabiliriz ( Say, 1999 ): “Aslında gelişkin ülkelerde bile düzeysiz pop egemendir. Çünkü heryerde satış başta gelir. Şu farkla ki satış yani  {money} dedikleri tavanlara sıçrarken, klasik müzik biraz olsun gözetilir. Bizde ise {soylu duygular}gerçeğinin akla getirilmesi pek görülmüş değildir. Açık konuşalım; bir ülkede her önüne gelene sanatçı denirse sanatsal norm mu kalır?… Sanat  ile yığınları hedefleyen eğlence arasında sınır tanınmazsa ve bu ikisi aynı kefeye konarak ünvanlar dağıtılıp arlı ile arsız; hırlı ile hırsız eşitlenmeye kalkılırsa; kültürün de müziğin de köküne kibrit suyu dökülmüş demektir…”

Bir başka kaynakta yer alan tabloya da değinecek olursak( Capital, Nisan 1999 )

Tablo 4 ( Türkiye Profili )

Sivil toplum kuruluşlarına üyelik konusunda 1993 ten 1997 ye kadar bir azalma olduğu gözleniyor. Bu bağlamda; eğitim ya da sanat gruplarına üyelik oranı da %0.8 den %0.5 e yani neredeyse yarı yarıya düşmüş.

Müzik Alanındaki Sivil Toplum Kuruluşları

Bu başlık altında resmi kurum ve kuruluşlar ile herhangi bir resmiyet taşımamakla birlikte pratikte varlığını sürdüren bazı kurum ve kuruluşları sıralamak mümkündür:

• Yalnızca müzik alanında faaliyet gösteren ya da çeşitli faaliyetlerinin arasında müziğin de yer aldığı resmi dernek ve vakıflar ( Sevda-Cenap And Müzik Vakfı, Türk Musikisi Vakfı, Üsküdar Musiki Cemiyeti, Müzik Eğitimcileri Derneği, İTÜ-TMDK Mezunları derneği vb. )
• Müzik, müzik eğitimi vb alanlardaki internet grupları (muzikegitimcileri.net vb.)
• Anadolu’nun her yerinde yılın değişik zamanlarında gerçekleşen geleneksel

şenlik vb. etkinlikler

• Özellikle köylerde aşık kahvelerinde gerçekleşen yarışma vb. etkinlikler
• Halk Eğitim merkezleri ya da resmi-gayrıresmi olarak açılan küçük-büyük müzik eğitim merkezleri
• Özel şirketlerin orkestra, koro vb. çalışmaları ( Borusan Oda Orkestrası, Akbank, İş Bankası, Yapı Kredi Bankası gibi bankaların kültürel, sanatsal faaliyetler için sürekli olarak tahsis ettikleri mekanlar, Sarkuysan TSM Korosu vb. )
• Son yıllarda yaygınlaşan, üniversitelerin sürekli eğitim merkezlerince gerçekleştirilen müzik çalışmaları,müzik alanındaki başlıca sivil toplum kuruluşu faaliyetleri olarak değerlendirilebilir.

Bu faaliyetlerden kısaca söz edecek olursak;

Müzik Eğitimcileri Derneği; yaklaşık 6 yıllık bir dernek olup merkezi Ankara’dadır. Derneğin bir internet sitesi ( www.muzed.org.tr ) ve üç ayda bir yayınlanan bir dergisi bulunmaktadır. Tüm Türkiye’deki müzik eğitimcilerinin ortak bir platformda buluşmasını hedeflemektedir. Dernek merkezinde  yıl boyunca; piyano, gitar, müzik okulu giriş sınavlarına hazırlık vb. faaliyetleri güvenilir* bir şekilde uygun fiyatlarla sunmaktadır.

*Buradaki güvenilir ifadesi önem taşımaktadır.Bu ifadenin neden ve nasıl önem taşıdığı; 5-6-7 Eylül 2005 tarihlerinde,İstanbul Kadıköy Halk Eğitim Merkezi’nde tarafımca düzenlenen  “1. İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu’nda Saadet Güvenç tarafından sunulmuş olan {Müzik Öğretmeni ve Özel Müzik Kursları} başlıklı bildiride yer alan bazı ifadelerde görülebilir( Güvenç, 2005 ):

“ Bir veli öğrencisine matematik vb. ders aldıracağı zaman; eğitimciyi, kurumu en ince ayrıntısına kadar incelemekte ve seçim yapmaktadır. Oysa müzik dersi ya da kursu söz konusu olduğunda, bu kadar detaylı bir inceleme söz konusu olmamaktadır. Kıyıda köşede açılmış birçok müzik kursu devlet tarafından gözardı edilmekte, buralarda sağlıksız koşullarda, bilimsel olmayan çalışmalar yapılmakta; vergisi ödenmeyen kazançlar elde edilmektedir…Bir araştırmaya göre; İstanbul’da, yalnızca 40 tanesi Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olmak üzere irili-ufaklı yaklaşık 250 müzikevi bulunmaktadır. Dernekler, siyasi partiler, vakıflar, belediyeler, zaman zaman, kendi amaçlarını empoze etme aracı olarak da {müzik kursu} adı altında etkinlikler düzenlemektedirler…Buralarda verilen  müzik  eğitimleri,  çoğunlukla denetimden  uzak, sağlıksız  ve  bazı  amaçlara yönelik  araç olarak kullanılmakta; öte yandan çoğunlukla ücretsiz olmaları nedeniyle de Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı her türlü teftiş ve denetime tābii kurslar açısından bir tür haksız rekabet oluşturmaktadırlar…”

Yukarda belirtilen görüşler dikkate alındığında; müzik eğitimi veren sivil bir kurumun veli tarafından seçimi esnasında titiz davranmanın gereği ve önemi ortaya çıkmaktadır.

Bir başka kurum örneği olarak Sevda-Cenap And Müzik Vakfı ele alındığında; vakfın bir internet sitesine sahip oluşu ( www.andmuzikvakfi.com ) müzik alanında pekçok nitelikli yayınının oluşu; düzenli olarak sempozyumlar düzenleyişi vb. etkinlikler sayılabilir.

Günümüz teknolojisi gözönüne alındığında müzik alanında bir sivil toplum kuruluşu olarak da; bu kuruluşların kaynaşması, buluşması açısından da en etkin yollardan biri olarak “internet ortamındaki müzik grupları” olarak vurgulanabilir. Örneğin; 1. İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu’nun temel hedef kitlesi İstanbul iken; internet ortamında, sempozyumun www.muzikegitimcileri.net aracılığıyla duyurulması sonucu sempozyuma; İstanbul’un yanısıra, Antalya, Sıvas, Ankara, Çanakkale, Bursa, Bolu, Sakarya ve Ordu’dan da katılımlar olmuş ve sempozyum çok daha işlevsel bir hale gelebilmiştir.

Resim 5

Bir dergi tarafından; 1999 yılında ek olarak verilen yukarda resmi görülen rehber incelendiğinde; ülkemizin, sivil toplum tarafından gerçekleştirilen sanatsal etkinlikler yönünden ne denli zengin olduğu görülebilmektedir.

Resim 6 ( Halıcı, 1981 )

Ozanlık, aşıklık, halk şairliği müesseseleri de birer sivil toplum örgütlenmesi olarak düşünüldüğünde; toplumun müzikâl gelişiminde oynadıkları rol yadsınamayacak kadar önemlidir. Örneğin aşağıda yer alan kaynakta 200 kadar halk şairine detaylı bir şekilde yer verilmektedir. Bu kaynakta yer alan ve almayan halk şairleri; milletin özünden kaynaklanan müziği halka en saf biçimiyle, hiçbir ticari kaygı gözetmeden ileterek önemli bir işlevi yerine getirmektedirler.

Resim 7 ( Kalkan, 1991 )

Halk eğitim merkezlerinin faaliyetleri; her ne kadar Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü’nün denetimi ve yönetiminde yürütülse de, işleyiş bakımından, sivil toplum kuruluşlarıyla büyük benzerlikler göstermekte devlet desteği ve denetiminin söz konusu oluşu buralardaki faaliyetleri çok daha güvenilir kılabilmektedir.

Holding, banka vb. kuruluşların; özellikle büyük şehirlerde kültür-sanat (özellikle de müzik) alanında ayırdıkları bütçe, günden güne artmakta ve bu da halkın nitelikli sanatla günden güne daha çok buluşabilmesine önayak olmaktadır.

Asıl amaçları; bilim ve toplumsal sorunlara bilimsel çözüm üretmek olan üniversiteler de son yıllarda düzenledikleri “Sürekli Eğitim Merkezi” faaliyetleriyle akademik birer halk eğitim merkezi işlevini üstlenmiş durumdadırlar. Bu   yönleriyleüniversiteler hem bütçelerine destek sağlamakta hem de güvenilir , nitelikli sanat eğitimini birer sivil toplum kuruluşu görünümüyle sunmaktadırlar.

TRT İstanbul Çocuk Korosu Şefi Prof. Dr. Yücel ELMAS’a Göre…

Bildiri açısından TRT Çocuk Korosu şefi Prof. Dr. Yücel ELMAS’ın aktardığı bilgiler oldukça önemlidir. Çünkü ülkemiz nüfusunun yaklaşık üçte biri çocuklardan oluşmaktadır ve onların nitelikli müzik eğitimi alabilmesi; Türkiye’nin, gelecekte Atatürk’ün de öngörüleri doğrultusunda müzik toplumu olabilmesi ( küfürlü konuşulmaması, sokaklarına tükürülmemesi, trafik kurallarına saygı duyulması, “dayak”ın asgariye inebilmesi vb. ) yönünde çok büyük önem taşımaktadır. Yücel Elmas’ın aktardığına göre ; örneğin Finlandiya’da, 25 bin nüfuslu bir kasabada 25 adet çocuk ve gençlik korosu yer almaktadır. Bu noktada hemen bir kıyaslama yapmak gerekirse; örneğin Türkiye’nin en geniş imkanlarına sahip İstanbul Kadıköy Halk Eğitim Merkezi’nin henüz bir çocuk ve gençlik korosu bulunmamakta; bu yıl ilk kez kurulmaları yönünde gerekli işlemler tarafımca başlatılmış bulunmaktadır. Yücel Elmas’ın aktardığı rakamlara kilise ve yetişkin koroları da dahil değildir. Elmas’ın ifadesine göre; burada kastedilen korolar, şova yönelik değil halkın müzikalitesinin arttırılmasına yönelik korolardır. Bu koroların yaygınlığı ve işlevselliği sonucunda da toplumda herkes bir şekilde müzik ile bağ kurabilmekte; lüks olmaktan uzak şekilde bireylerin müzik ile kurabildiği bağ da doğal olarak “müzik toplumu” olabilme sonucunu beraberinde getirmekte ve toplumsal yaşam kalitesini yükseltebilmektedir.

Aslında konu dönüp dolaşıp; ülke bütçesinde “eğitim” için ayrılan bütçeye gelmektedir. Az önce örnek olarak aktarılan Finlandiya ile Türkiye’nin eğitim için ayırdıkları bütçe, güncel bir istatistik üzerinde incelendiğinde korolar boyutunda karşımıza çıkan fark, eğitime ayrılan bütçe yönünden de açıkça görülebilmektedir.

Resim 8

Yukardaki istatistiğe göre; Finlandiya öğrenci başına 9346 dolar harcar iken Türkiye 697 dolar harcıyor. Bu noktada ve bildiri ile bağlantılı olarak incelenmesi gereken konu; Finlandiya’nın öğrenci başına bu denli büyük rakam harcayabilir  hale gelişinde sivil toplum örgütlerinin, müzik eğitimine verilen önem ve destek konusunda oynadığı rol olabilir.

Türk Müziği alanındaki en önemli sivil toplum örgütlerinden biri kabul edilen MÜZDAK’ın başkanı Yrd. Doç Dr. Göktan AY; 2002 yılında Gazi Üniversitesi’nde gerçekleştirilen Avrupa’da ve Türk Cumhuriyetleri’nde Müzik Kültürü ve Eğitimi Kongresi’nde sunduğu bildiri kapsamında ( Ay, 2002 ) MÜZDAK bünyesinde 15 dernek ve vakfın yer aldığını ifade etmektedir. Bu kurumlarda kayıtlı 1000 civarında değişik meslek gruplarına mensup katılımcı yer almakta; yayın ve konser faaliyetleri yaklaşık 10 yıldır kesintisiz olarak “çölleşen ruhumuzu müzikle yeşertelim” sloganıyla sürmektedir. Türk Müziği Günleri aracılığıyla; toplumun her kesiminden katılımcılara, uluslararası festival kuralları ( konser süresi, programı,  çalışma disiplini yani provalara katılım vb. ) o güne kadar bu kavramlarla tanışma fırsatı bulamamış gönüllülere ve yakınlarına aktarılabilmektedir.

2003 yılında gerçekleştirilen 10. Türk Müziği Günleri kapsamındaki “Müzik Araştırmaları ve Folklor Derlemeleri Sempozyumu” nun kapanış konuşmasında Göktan AY; “Onuncu ve sonuncu” diyecek kadar bıkkınlığını ve yorgunluğunu ifade etmiştir. Bu, üzerinde titizlikle durulması gereken bir yakınmadır. Yıllardır; sivil topluma katkı yaklaşımıyla ve günden güne artan bir ilgiyle, başarıyla sürmekte olan güzel bir etkinliğin tasarımcısı 10 yılın ardından neden ilk günkü gibi yalnız bırakılmaktadır?!. Bu alanda çaba harcayan akademisyenler dahi yalnız bırakılırsa; sivil toplum içinde yer alan girişimci gençlerin de cesareti kırılabilecektir.

Sonuç ve Öneriler

Toplumun sanatsal gelişimi yönünde samimi çabalar harcayan kişi, kurum ve kuruluşlar her zaman var olacaktır. Önemli olan; bu çalışmaların belli bir vizyon ve misyon doğrultusunda hayata geçirilmeleridir.

Sözü edilen vizyon ve misyonu en sona bırakarak; konumuzla ilgili somut görüş ve öneriler geliştirilebilir:

Sonuçlar:

• Bir toplumun sanatsal gelişiminde “müzik” de en az diğer sanat dalları kadar önem taşımaktadır. Hatta Mustafa Kemal ATATÜRK; “müzik”i güzel sanatların en önünde yer alması gereken alan olarak öngörmüştür.
• Ülkemizde “müzik” ve “müzik eğitimi” konularında yeterli bilinç henüz oluşmamıştır. Böyle bir bilincin oluşması yönünde sivil toplum kuruluşlarına önemli bir rol ve sorumluluk düşmektedir.

• Ülkemizde müzik alanında faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerine dair sağlıklı bir veritabanı mevcut değildir.
• Ülkemizde; genel anlamda “eğitim”e ve ona bağlı olarak “müzik eğitimi”ne ayrılan bütçe son derece
• Ülkemiz dünyadaki en genç nüfuslardan birine sahiptir ve bu genç nüfus; ülkemizin gelişmesini istemeyen dahili-harici bedhahlarca potansiyel bir tehlike olarak görülmektedir. Söz konusu iç ve dış düşmanlar; bu genç nüfusun gelecekte medeni bir toplum oluşturamaması yönünde; medya başta olmak üzere her yolu kullanarak “müzik” aracılığıyla da “kültür emperyalizmi” planlarını uygulamaya koymaktadırlar.
• Ülkemizde; genel anlamda aileler, çocuklarının “müzik eğitimi ve donanımı” konusunda matematik vb. konularda gösterdikleri titizliği göstermemekte; bir anlamda “çocuklarının müzik eğitimi”ni şansa bırakmaktadırlar.
• Müzik alanında sivil toplum örgütlerinin ( orkestra, koro vb. ) oluşturulması, geliştirilmesi yönünde özel sektörün gereğince aktif olmadığı gözlenmektedir. Bu konudaki yük; hala büyük ölçüde devletin üzerinde gözükmektedir.
• Müzik alanında faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin belli bir kalite standardının bulunması yönünde yeterli denetim söz konusu değildir.
• Mevcut durumlarıyla; ülkemizde, müzik alanında faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin, Türk toplumunun sanatsal gelişimine kalıcı, Atatürk’ün “sath-ı müdafaa” yaklaşımı düzeyinde bir katkı sağlayabilmeleri hayli zor görünmektedir.
• Sayısal verilerden yola çıkılarak ülkedeki devlet sanatçıları ( yaklaşık üç-dört bin kişi ); müzik öğretmenleri ( yaklaşık beşbin kişi ) ve bir de bando astsubayları düşünüldüğünde; sayılan meslek mensuplarının her biri bireysel olarak sivil toplum faaliyeti şeklinde topluma katkı sağlayabilse önemli gelişmeler sağlanabilir; ancak iletişimsizlik öylesine ileri düzeydedir ki örneğin 950 müzik öğretmeninin görev yaptığı İstanbul’da herhangi bir müzik öğretmenine İstanbul’daki müzik öğretmeni sayısı sorulduğunda; 200- 300 yanıtları dahi alınabilmektedir.

Konuyla ilgili bazı öneriler sıralayacak olursak;

• “Müzik”in bir toplum için; “eğlence” den öte o toplumun topyekün gelişiminde en önemli unsurlardan biri oluşu özellikle medya aracılığıyla çok etkin biçimde vurgulanmalıdır.
• Okullarda müziğin teorik eğitiminden önce ve yanısıra “toplumsal müzik zevki ve bilinci” vurgulanmalıdır.
• En kısa sürede; müzik alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarına dair gerçekçi bir veritabanı oluşturulmalıdır.
• Örgün eğitim kapsamında verilemeyen “müzik bilinci ve eğitimi”nin yaygın eğitim kapsamında, özellikle de sivil toplum kuruluşlarınca planlı-programlı şekilde verilebilmesi yönünde gerçekçi ve güvenilir projeler üretilmelidir.
• Uzmanlar tarafından; “müzik aracılığıyla kültür emperyalizmi” tehdidinin boyutları tesbit edilmeli gereken önlemler alınmalıdır. Bu konuda özellikle “medya” sıkı bir takibe alınmalı gereken yaptırımlar objektif biçimde hayata geçirilmelidir. Basın özgürlüğünün kapsamı Hiç kimsenin “basın özgürlüğü” maskesinin ardına sığınarak dünyanın en genç nüfuslarından biri olan Türk Gençliği’ni “kültür emperyalizmi”ne sürükleme hakkı yoktur.
• Ailelerin “sanat” ve “müzik” konularında bilinçlendirilmelerine yönelik etkinliklerin sayısı arttırılmalı ve bu etkinlikler; deyim yerindeyse, ailelerin ayağına kadar gitmelidir. Özellikle bu konu acil bir devlet desteği gerektirmektedir. Bu konuda yapılacak yatırımlar; kesinlikle toplumsal yarar olarak geri dönecektir.
• Özel sektör; okul, fabrika vb. açarken gördüğü teşviği hatta daha fazlasını müzik alanında sivil toplum örgütleri oluştururken de gördüğü takdirde uzun vadede bu konuda devletin üzerindeki yük de büyük ölçüde hafifleyecektir.
• Toplam Kalite Yönetimi yaklaşımıyla; müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarının belli standartlara sahip olması sağlanmalı; bu konuda çözüm odaklı öneriler geliştirilirken kuruluşlara yeterli ve gerekli rehberlik hizmetleri ücretsiz olarak devlet tarafından sunulmalıdır. Aksi takdirde bu konu da birilerinin rantı haline

• Müzik alanındaki sivil toplöum faaliyetleri; planlı, programlı olarak ülkenin her yerine ihtiyaçlar oranında yaygınlaştırılabilmelidir (Bildiri metninde yer alan; Finlandiya’da 25 bin nüfuslu kasabada 25 adet öocuk ve gençlik korosunun bulunuşunu anımsamakta yarar )
• Korolarda, orkestralarda vb kurumlarda yer alan devlet sanatçılarının; konservatuarlarda ve eğitim fakültelerindeki öğretim elemanlarının; müzik öğretmenlerinin; bando astsubaylarının; kendilerine bir yaptırım uygulanmadan, müzik alanında birer sivil toplum önderi oluşları hissettirilebilmeli ve bu duyguyla herbirinin kendi yakın çevrelerinde nitelikli birer “müzikâl sivil toplum hareketi” ( Göktan Ay örneğinde olduğu gibi… ) başlatmaları özendirilmeli, Gönüllü olarak; kendi yakın çevresinde bir müzikâl yapılanma geliştiren bu gibi devlet görevlilerine faaliyet raporlarına bağlı olarak kademe, derece vb. artışı sağlanarak bu çalışmalar ödüllendirildiği takdirde çalışmalar yaygınlaşabilecek ve kısa süre içinde; devlet memuru sivil toplum önderlerinin yetiştirdiği kurumlardan devlet memuru olmayan sivil toplum örgütü liderleri yetişebilecek; devlet memurları da asli görevlerinin yanısıra toplumsal açıdan çok yararlı bir misyonu gerçekleştirmiş olacaklardır.
• Tüm medya kuruluşları ( Gazete, radyo, televizyon vb. ) da etkin kamuoyu oluşturan birer sivil toplum kuruluşu oluşlarının bilinciyle; toplumun sanatsal gelişimini, ticari kaygılarının yanısıra biraz daha fazla gözönünde bulundurmak zorundadırlar. Çünkü eğer bugün gereken önlemleri almazlarsa; yarın, en büyük yaratıcılarından oldukları yozlaşmış sanat ortamı kendi ticaretlerini de Yani yalnızca ticari düşünseler dahi, toplumun sanatsal gelişimini desteklemek durumundadırlar.

Tüm ifadeleri; belli bir vizyon ve misyon başlığı altında toplayacak olursak:

Vizyon: Atatürk’ün öngörüleri doğrultusunda; “hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” yaklaşımıyla, güzel sanatların en önünde yer alması; özünden kopmadan çağın dinamizmine uygun biçimde tüm dünyada hakettiği yere ve öneme sahip olabilmesi doğrultusunda  ele  alınması  gereken  “müzik”  olgusunun,    sivil toplum kuruluşlarınca gereğince ve sürekli olarak sahiplenileceği bir ortam yaratmak. Varolan ve gelecekte varolacak müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarının; toplumun sanatsal gelişimine dair üstlendikleri büyük sorumluluğun bilincine varmalarını sağlamak

Misyon: Müzik alanındaki sivil toplum kuruluşlarının nitelik ve niceliklerinin artmasıyla oluşacak olan dinamik yapı; toplumda nitelikli sanatın daha yaygın ve etkin olmasını sağlayabilecek ve ülkemizin çağın dinamizmine uygun medeni bir ülke olarak sonsuza dek varlığını sürdürebilmesi yönünde en büyük güvencelerden birini oluşturacaktır.

 Sempozyumda emeği geçen tüm kişi ve kurumlara; ayrıca bidirime gösterdiğiniz ilgiye  teşekkür ederim. Saygılarımla.

 KAYNAKÇA

• Almelek, Alper ( 2004 ), İşte Kahkaha, İstanbul: Alfa Yayınları, s: 83
• Ay, Göktan ( 2002 ), “Sivil Toplum Örgütlerinin Müzik Eğitimi ve Müzik Kültürüne Katkıları”, Uluslararası Avrupa’da ve Türk Cumhuriyetleri’nde Müzik Kültürü ve Eğitimi Kongresi’ne sunulan bildiri, Ankara: Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi, s: 214-219
• Campbell, Don ( 2002 ), Mozart Etkisi, İstanbul: Kuraldışı Yayıncılık, s:20
• Halıcı, Feyzi ( 1981 ), Saz Şairlerinin Diliyle Atatürk, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, sayfa: 245
• Kalkan, Emir ( 1991 ), Türk Halk Şairleri Antolojisi, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları
• Kütahyalı, Önder ( 2004 ), “Bir Panelin Düşündürdükleri”, İstanbul: Orkestra Dergisi, sayı: 356, sayfa: 8
• Özeren, Alp ( 2002 ), Kişisel Anket Çalışmaları, İstanbul
• Say, Fazıl ( 1999 ), Uçak Notları, Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları, s: 159-160
• Zekeriya Beyaz ile röportaj ( 05.09.2004 ), Röportajı yapanlar: Reha Muhtar ve Balçiçek Pamir, İstanbul: Sabah Gazetesi
• Sivil Toplum Kuruluşları Rehberi ( 1996 ), Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, İstanbul
• Türkiye Profili ( Nisan 1999 ), İstanbul: Capital Dergisi Eki, sayfa: 18
• Türkiye Şenlik ve Festivaller Rehberi ( 1999 ), İstanbul: Ekonomist Dergisi Eki
• “Eğitimde Sınıfta Kaldık” ( 24.04.2005 ), İstanbul: Akşam Gazetesi
• muzed.org.tr
• muzikegitimcileri.net
• stkrehberi.org

Toplumun Sanatsal Gelişiminde, Müzik Alanindaki Sivil Toplum Kuruluşlarinin Rolü Ve Önemi yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

Alp Özeren

Müzik Eğitimcisi-İstanbul

* Cumhuriyetimizin 80. Yılında Müzik

Sempozyumu, 30-31 Ekim 2003,

İnönü Üniversitesi, Malatya

Bildiriler,s.258-263.

 Sizlere, çoğumuzun okullarda derse giriş-çıkış zili olarak aşina olduğu, “Fur Elise” ve “9. Senfoni” melodilerini dinleterek söze başlamak istiyorum ( 1 ). Her iki melodi de tartışılamayacak kadar kaliteli ve üstün bir müzikaliteye sahiptir düşüncesinde buluştuğumuzu sanıyorum. Şimdi bir an için; bir insanın sabah kahvaltısında, öğle yemeğinde, akşam yemeğinde yıllar boyunca sürekli olarak tek bir gıda ile beslendiğini; örneğin sürekli olarak çok kaliteli bir peynir yediğini düşünelim. Bütün öğünlerde ( ne kadar kaliteli olursa olsun!.. ) sürekli ve sadece peynir yemeye hangimiz ne kadar dayanabiliriz acaba?!.Oysa çevremize şöyle bir kulak kabartacak olursak; çoğu okulda 8 yıl boyunca sürekli olarak tek bir melodinin çocuklara, öğretmenlere ve çevreye bilerek ya da çoğu zaman farkında bile olmadan dinletildiğini duyabiliriz ( 2 ).Örneğin günde 6 saat ders gören ( etüdleri de saymıyoruz… )bir ilköğretim öğrencisi; 8 yıl boyunca, tatil v.b. günler düşüldüğünde, yaklaşık olarak 16 bin kez aynı melodiyi (HER SEFERİNDE YAKLAŞIK 10 SANİYE… ) dinlemek zorunda kalmaktadır.Eğer gerçekten, “Müzik ruhun gıdası” ise, bu durumda, ülkenin geleceğinin teminatı olan küçüklerimiz için bir tür RUHSAL GIDA ZEHİRLENMESİ kaçınılmaz olacaktır.

Bir Kasıt Söz Konusu Olabilir mi?

Unutmamalıyız ki; Atatürk, her vesileyle “dahili bedhahlar” yani ülkeyi içerden çökertmek isteyecek ve buna alet olacak olanlardan söz etmiş ve bu gibilere karşı, gelecek nesilleri adeta altını çizerek uyarmıştır. Bu noktada; insanlarımızın çeşitli nedenlerle, düzenli olarak gazete dahi okumadıkları ( 3 ) bir toplumda; biri konservatuar diğeri iletişim fakültesi olmak üzere iki lisans, bir yüksek lisans tamamlamış ve Türk Müziği alanında Sanatta Yeterlik tamamlamak üzere olan bir müzik öğretmeni iken; müzik ile uğraşmak, yazmak v.b. için 24 saat yetmezken bir başka deyişle yaklaşık 20 yıldır müzikle yatıp müzikle kalkarken  ve son derece kültürlü bir ortamda yaşar iken, okullarda tek tip melodiye mahkum oluşumuzu, ancak 37 yaşımda farkedebilmemin tüm sorumluluğunu kendimde aramamam gerektiğini düşünüyorum.  “Kasıt var mı?” sorusuna gelince; kasıt olmasa bile; öyle ihmaller vardır ki; ihmal olduğunu bilirsiniz ancak kasıtlıymışcasına öfkelenmekten kendinizi alamazsınız. Örneğin; çocuğunun ehliyeti dahi yokken araba verip onu gezmeye gönderen bir anne-baba, o çocuk suçsuz birilerini ezdiğinde yalnızca ihmalle mi suçlanabilir sizce?!. İçimden “okul zilleri” konusunda inşallah kasıt yoktur demek geliyor. Ancak yine de kasta varan bir ihmal söz konusudur diyorum. Buna en önemli dayanak ise; tek melodi çalınacaksa dahi bunun bir türkü ya da bize ait herhangi bir müzik eseri olmayışıdır.

Herkesin İlgisini Çeken Bir Fikir

“Ziller” konusundaki fikrime; ilk kez Kasım 2002’de Gazi Üniversitesi tarafından düzenlenen uluslararası “Avrupa’da ve Türk Cumhuriyetleri’nde Müzik Kültürü ve Eğitimi Kongresi”nde sunduğum “Müzik Toplumu Olabilmek” başlıklı bildirimde yer verdim. Bildirimi sunacağım günün sabahında dahi Ankara Öğretmenevi’nin yakınında bir okuldan gelen “Fur Elise” melodisi kulaklarımızı dolduruyordu. Müzik Öğretmeni olarak görev yaptığım okulun müdür yardımcısına; Malatya için hazırlamakta olduğum bildiri özetini gösterdiğimde, gözleri sevinçle parladı. Bu fikri, bağlı bulunduğu sendika aracılığıyla bakanlığa ileteceğini söyledi ve sanıyorum fikir bu yolla da bakanlığa ulaşmıştır.

Bu yıl Sanatta Yeterlik Eğitimim kapsamında; Sakarya Üniversitesi’ne bağlı Eğitim Fakültesi’nde görevli bir öğretim üyemize, ders esnasında bu fikirden söz ettim. Aradan yaklaşık iki ay geçtiğinde hala bu fikri övüyordu…Son olarak; Haziran 2003’de yönetim kuruluna ve genel sekreterliğine seçildiğim İ.T.Ü. Türk Müziği Devlet Konservatuarı Mezunlar Derneği’nde, başkanın; daha önce bir vesile ile dinlediği “ziller” fikrini, derneğimiz adına bakanlığa sunma önerisi beni hayli gururlandırdı.Kısacası görünen o ki; herkes, nasıl oldu da bunu daha önce düşünemedik duygusuna kapıldı. Ancak ben şimdi diyorum ki; eğer bu “ziller” konusu, ülkemiz üzerinde geliştirilen kültür emperyalizminin bir parçası ise;”düşünemedik” yerine “düşündürülmedik!..” demeli ve konuyu tüm detaylarıyla ele almalıyız. Ör neğin, Sevda Cenap And Vakfı’nca yayınlanan; Adnan Saygun’a ait “Atatürk ve Musıki” isimli eserin 33. sayfasında; Saygun’un “Atatürk, hiç şüphesiz, özellikle İstanbul’da saltanat çevresinde toplanmış bir {sözümona aydınlar} sürüsünce, sırf Türk olduğu için, yüzyıllar boyu aşağılana, horlana Türk olmanın gerçekten  utanıla cak birşey olduğu kanısını, şehirler ile az çok ilişiği olmuş köylülerde bile uyandırabilmiş bir sakat anlayışı yoketmek ve Türk’ün kendi kişiliğine olması gereken  güveni ve gururu bilinçli bir surette gönüllere yerleştirme savaşına girmiş bulunuyordu” şeklindeki görüşü, bana oldukça ilginç gelmektedir.

Bir Müzik Öğretmeni Olarak Bazı Gözlemlerim 

Yaklaşık olarak 6 yıldır aktif müzik eğitimciliği yapmaktayım ve bu süre içinde anaokulundan üniversite seviyesine her yaş grubundan yüzlerce öğrencim olmasına karşın; bir kez dahi “Neden hep aynı zil melodisini dinliyoruz?” ya da “Neden kendi şarkı türkülerimiz okul zili olarak çalınmıyor?” şeklinde bir yakınma ile karşılaştığımı hatırlamıyorum… Öğrenciler zilleri çok beğendikleri için mi yakınmıyorlar yoksa böyle bir konuda söz haklarının olabileceğini akıllarından    bile geçirmedikleri için mi yakınmıyorlar, bilemiyorum ancak şurası bir gerçek ki; çocuklarımızın büyük bir çoğunluğunun bilinçaltına; Türkülerimiz, okul zili olarak dahi çalınmaya değmeyecek kadar değersiz gibi bir duygu, günden güne kemikleşerek yerleşmekte ve bu da aklımıza, doğal olarak, Konfiçyus’un “Halk ezgileri kiminse memleket onundur.”( 4 ) ya da”Bir milleti tutsak etmek isterseniz, müziğini çürütün.“( 5 ) düşüncelerinin ardında yatan anlamları getirmektedir. Kısacası, çocuklar, 16 bin kez  dinledikleri okul zili melodilerinin bir kısmı dahi kendi halk ezgilerinden oluşmadığı sürece; kendi kültürlerine yabancılaşmaktadırlar. Ülkemiz geleceği açısından en çok güvendiğimiz unsur olan genç nüfusun kendi kültürüne yabancılaşması ise direkt olarak ülke geleceğinin, varlığının tehlikeye düşmesi demektir. Keşke ülkemiz okullarında; tüm dünya ezgileri ve kendi ezgilerimiz dengeli biçimde okul zili olarak kullanılsaydı da biz şimdi çocuklarımıza; öz kültürümüze ait şarkı, türkülerin de en az o çok sevdikleri yabancı kökenli müzik eserleri kadar değerli olduklarını hissettirebilseydik. Ben bir müzik öğretmeni olarak durumun gerçekten vahim olduğunu hissediyorum. Kendi okulumda ve bazı arkadaşlarımın görev yaptıkları okullarda gerçekleştirdiğim küçük çaptaki anketler gösteriyor ki; yetişmekte olan taze beyinler, “sanatçı” dendiğinde yalnızca şarkı söyleyip danseden seksi bayanları düşünür hale gelmiş!..( 6 )Çocuklarımız, elbette, Madonna, Michael Jackson, Eminem, Jennifer Lopez, Mozart, Beethoven, Bach v.b. de dinleyeceklerdir ve dinlemelidirler. Ancak kendi kültürlerine ait olan müzik eserlerini de yeterince (en azından öz çalgıları olan bağlamayı aşağılamayacak kadar… ) dinlemeleri ve sindirmelerini sağlayacak ortamların da geliştirilmesi gerekir. Eğer gerçekten zengin bir halk kültürümüz olmasa; yıllardır uluslararası alanda elde ettiğimiz “halk dansları” başarılarını nasıl izah edebiliriz?!. Bu zengin halk kültürümüze çocuklarımıza tüm güzelliği ve yoğunluğuyla aktarabileceğimiz en uygun mekanlar okullar olup, konunun müzik boyutunu okul zilleri aracılığıyla kolayca hayata geçirebiliriz. Şu anda yüzeysel olarak değindiğim çözüm önerilerimi, sonuç ve öneriler bölümünde detaylandıracağım.

 Bir Halkla İlişkiler Uzmanı Olarak Bazı Gözlemlerim

Az önce; çocukların, hep aynı zili dinlemeye tepkisiz kalışından söz etmiştim. Bu durumu Üstün Dökmen’in “İletişim Çatışmaları ve Empati” isimli eserinde yer alan “Osmanlı’da padişah kul iletişimi” bölümüyle( 7 ) izah edebiliriz. Çocuklarımıza; Atatürk’ün gösterdiği yolda, özgür ve çağdaş düşünmeyi aşılamaya çalışırken, okullarda sürekli aynı melodiyi dinletmek ( üstelik aksi çok kolay iken… ); elinizde sigara tüttürürken, çevrenizi sigara dumanı ile kirletirken, sigaranın zararlarını anlatmanız kadar inandırıcılıktan uzak bir durum ortaya koyacaktır. Kişisel görüşüm; çocuklarımızı ve büyüklerimizi, “çocuk yerine koymaya” onları kandırabildiğimizi zannetmeye son verdiğimiz zaman çağdaş uygarlık seviyesini gerçekten yakalamak yolunda önemli mesafeler katedebileceğimiz yönündedir.Sürekli olarak çocukların peşlerine takılıp, her an nitelikli müzikler dinletmek mümkün olamayacağına göre; öncelikli görev, hiç olmazsa evde bulundukları zamanlarda ailelere, okulda bulundukları zamanlarda da okul idareleri ve müzik öğretmenlerine düşmektedir. Çocuk, eğer sağlıksız müzik örneklerine tutkuyla bağlıysa; paniğe kapılmadan alternatifler sunarak, sempati yoluyla ikna edilmelidir. HİÇ MÜZİK EĞİTİMİ VE BİLGİSİ OLMAYANLARIN BİLE, SAĞLIKLI BİR ORTAMDA, ZORLAMA OLMADAN DİNLEDİKLERİ KALİTELİ MÜZİKLERİ BEĞENDİKLERİ VE KOLAYCA ALIŞTIKLARI DEFALARCA İSPATLANMIŞTIR. YANİ HERYERDE KARŞIMIZA ÇIKABİLEN ” Ne yapalım; Halk böyle istiyor ” CULAR, ASLINDA ORTAM YETERSİZLİKLERİNİ SÖMÜRMEKTEDİRLER!..

 Kültürüne Sahip Çıkmanın Her Zaman Ödüllendirilişine Bir Örnek

Çok değil; bundan sadece 6 yıl önce 1997’de 7 Mayıs’ta yapılan Eurovision yarışmasında sessiz sedasız 3. olan, yani yıllarca çırpındığımız yarışmada Türkiye’ye o güne kadarki en iyi dereceyi getiren “Dinle” ( 8 ) isimli parçanın en önemli özelliği davul, bağlama ve ney kullanılarak yapılan aranjesiydi. Yani yıllardır Türk olduğumuz için bize puan vermiyorlar diye yakındığımız yarışmada en iyi dereceyi ( Üstelik bu derece sadece ülkemiz açısından değil genel anlamda da iyi bir derecedir. ) etnik enstrümanlarımızla, sansasyonsuz olarak katıldığımız zaman almamız bence; etik açıdan, Türk medyasının göklere çıkarması gereken bir haberdi. Ancak ne yazık ki, medyamız bu konuyu, hiç olmazsa hakettiği ölçüde gündeme getirmedi!.. ( 9 ) diye düşünüyorum ve bu konuda birşeyler söyleme gereği duyma nedenlerimi sıralamak istiyorum:

1. I) İletişim Fakültesi, Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Bölümü diplomasına da sahip oluşum ve buna bağlı olarak; Türk medyasının, sıklıkla, gerçek sanatçıları bir yana bırakarak, sanat ve sanatçı ( özelde, müzik ve müzik sanatçıları ) kavramı konusunda toplum zihninde yanlış imaj oluşturması ailelerin de müzikle uğraşmak isteyen çocuklarına pek sıcak yaklaşmayışlarının getirdiği sonuçlardan duyduğum rahatsızlık.( 10 )

II)Bu yıl İTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne sunduğum,”Müzik okullarında okuyan öğrencilere verilebilecek özel bir halkla ilişkiler eğitiminin içeriğini oluşturma amaçlı saha çalışması” başlıklı projemin onaylanması.Bu proje ile; müzik okullarında okuyan, potansiyel sanatçı, eğitimci, araştırmacı adayları olan öğrencilerin; daha öğrencilikleri aşamasında,bazı etik davranış kalıplarıyla donatılmasını ve medya mensubu/mensupları cahilce davransa bile sanatçıların onların topluma hatalı mesajlar vermesini önleyebilmelerini(olabildiğince)hedefliyorum.Bu bölümde vurgulamaya çaıştığım sorunların çözümü açısından da okul zillerini  kullanabileceğimiz inancındayım.

 Sonuç ve Öneriler            

Çok az sayıda okul dışında; ilköğretim okullarımızda, okulda çalan zil melodisi ile ilgilenilmemekte ve görünen o ki kimse de rahatsızlık duymamaktadır. “Anlamak için Türk’ü, dinlemek gerek türkü.” ( 11 ) sözünden yola çıkacak olursak; bence Türk Halk Müziği’nin 80 yıl sonra hala hakettiği değeri bulmayışının ( 80 yıl sonra, ancak bu yıl yapılan “Malatya Arguvan Türkü Festivali” nin daha ilk Türkü Festivali oluşunu da buna bir kanıt olarak gösterebiliriz!..)( 12 ) ardında bile insanlarımızın bilerek ya da bilmeyerek kendi müzik kültüründen koparılması gerçeği yatmaktadır. M. K. Atatürk; ” Ulusal; ince duyguları anlatan yüksek deyişleri, söyleyişleri toplamak; onları bir gün önce, genel, son musıki kurallarına göre işlemek gerekir. Ancak bu güzeyde Türk ulusal musıkisi yükselebilir ve evrensel musıkide yerini alabilir.” ( 13 ) demiştir. Atatürk’ün sözünü ettiği çözüm; elbette, bilimsel derleme çalışmalarıyla gerçekleşebilecektir. Oysa bugün TRT repertuarına baktığımızda bile Türkiye’nin herhangi bir yöresinde varolandan daha az türkü yeraldığını görüyoruz. Kuşkusuz her millet için halk ezgileri en önemli kültür hazinelerinin başında yer almaktadır. Halk ezgilerinin en önemli vasıflarından biri de nesilden nesile aktarılmak olduğuna göre; biz 16 bin kere dinletilen okul zilinden bu amaçla da kolayca yararlanabiliriz.

Önerilerime gelince;

I) Bazı cep telefonu modellerinde olduğu gibi; melodi yazılabilen bir okul zili modeli geliştirilmelidir.

II) Kalabalık öğrenci gruplarıyla çoğu zaman haftada sadece 40 dakika birlikte olabilip, öğrencilerin en önemli ihtiyaçlarından olan “müzik zevki” eğitimini veremeyen müzik öğretmenleri; Türk ve dünya repertuarının en seçkin örneklerini belirleyerek ve bunları 16bin kez çalan okul zillerine göre programlayarak ders haricindeki zamanlar aracılığıyla, etkin biçimde verebileceklerdir.

III) Ülkemizin kaçamayacağımız bir gerçeği olarak; şu anda, tek bir enstrüman bile çalamayan çok sayıda müzik öğretmeni!.. ( 14 ) ne gelince; bu konuda, herhalde bu öğretmenlerimize birer müzik aleti ( hiç olmazsa elektronik org…) çalma konusunda, birtakım imkanlar sağlanacaktır.(15) Aksi takdirde; sırf asıl eğitimleri esnasında bazı arkadaşlara enstrüman çalma özelliği verilemediği için böyle bir projeye sırt çevrilmesi olsa olsa “pire için yorgan yakmak” olarak adlandırılabilir.

IV) Milli Eğitim Bakanlığımız bünyesinde oluşturulacak müzik uzmanlarından müteşekkil akademik bir kurul; Türkiye’deki müzik öğretmenlerinin repertuar önerilerini de dikkate alarak, “zil repertuarı”na son şeklini verecek ve böylece; bazı okul idarecilerinin, bilim dışı bir şekilde; müzik öğretmenine şahsi melodi isteklerini dayatması önlenecektir.

V) Repertuar oluşturulurken; dar ve geniş anlamda yöresellik dikkate alınacaktır. Yani okulun bulunduğu yörenin ezgileri v.b. unsurlar; o okulda daha ağırlıklı olabilecektir. Ancak bu yöresellik hiçbir zaman Türk ve dünya kültüründen kopukluk boyutunda olmayacaktır.

VI) Müzik öğretmenleri; okullarında, öğrencileri hatta diğer eğitimci ve velileri de, çalan ziller konusunda sürekli olarak bilgilendireceklerdir. Böylece, örneğin Eminem dinleyen bir çocuk aynı ilgi ve saygıyı Aşık Veysel’e, Dede Efendi’ye, Mozart’a v.b. de gösterir hale gelebilecektir.

VII) Oluşturulacak olan zil mekanizmasında birden fazla enstrüman sesine yer vermek mümkün olduğu takdirde; bu da bir müzik eğitimi unsuru olarak işe yarayacaktır.

VIII) Bu projede, konu; dönüp dolaşıp okullarda müzik derslerini veren öğretmenlerin zillere melodi yazmayı başarıp başaramayacaklarında düğümlenecek gibi görünmektedir.Bu konuda da bilgisayardan hazır melodi yükleme gibi teknolojiye dayalı bir çözüm akla gelebileceği gibi; herhalde iller bazında, müzik öğretmenlerine zil yazım seminerleri düzenlenmesi de, projenin yararı düşünüldüğünde büyük bir yük olmayacaktır. Kaldı ki bir müzik öğretmeninin bir zile melodi yazamaması; bir taksi sürücüsünün araba kullanamaması kadar komik, kabullenilemez ve üzücü bir durumdur. Eğer varsa ( ki çok var…) bu durumun zaten en kısa sürede, benim projem söz konusu olmasa bile çözülmesi gerekir. Aksi, büyük bir bilimsel ayıp olacaktır.

BİZ MÜZİK EĞİTİMCİLERİ; YALNIZCA YAKINIP ÇÖZÜME YÖNELİK PROJELER ÜRETMEDİKÇE, ÜLKEMİZİN “MÜZİK TOPLUMU” OLABİLME AMACINA GİDEN YOLDA BOŞA GEÇİRİLEN HER GÜN, HERKESTEN ÇOK BİZİM OMUZLARIMIZDA AĞIRLAŞAN BİR YÜK OLACAK VE ATATÜRK’ÜN EMANETİNE YÖNELİK TEHDİTLER GÜNDEN GÜNE ARTACAKTIR…

Bu noktada; Cemal Yurga’nın “20. Yüzyılda Türkiye’de Popüler Müzikler” isimli çalışmasının arka kapağında yer alan son cümleye özellikle dikkat çekmek istiyorum: “Müzik ile ilgili sorunlara öncelikle müzikçilerin el atması gereklidir.”( 16 ) Geride kalan seksen yılın büyük bölümünde, belki de akademisyen müzikçilerin azlığından dolayı; müzik ile ilgili sorunlar, “müzikçi” olmayanlar tarafından ele alındığı için bugün hala “Türk Müzikçi, Batı Müzikçi” gibi Atatürk’ün de kemiklerini sızlatacak türden anlamsız bir tartışmayı dahi aşamamış durumdayız. “Müzikçi” terimi, özellikle ilköğretim okullarında müzik öğretmenlerine bir hitap şekli olarak yerleşmiş olup; bildirim süresince asıl vurgulamaya çalıştığım çağrı ile birebir örtüşmektedir. “Okul Zilleri” konusunda en büyük duyarlılığı ilköğretim okullarımızda fedakarca görev yapan “müzikçi”ler gösterebilirse, önemli mesafeler katedilebileceğine inanıyorum. Bir müzik eğitimcisi, akademisyen bir “müzikçi” olarak; bu önemli sempozyumda emeği geçenlere ve beni dinleme nezaketini gösteren dinleyicilere teşekkür ediyor; saygılarımı sunuyorum.

NOTLAR  

1) Fur Elise ve 9. Senfoni melodilerinin çok kısa olarak dinletilmesi

2) Çeşitli okullarda çalınan okul zili melodilerinin dinletilmesi

3) Capital Dergisi, Türkiye Profili, Nisan sayısı eki, s. 39, İstanbul, 1999,

4) Bayram Bilge TOKEL, Bağımıza Gazel Düştü, Akçağ Yayınları,Ankara,2002

5) Nüvit OSMAY, Düşünce Atlası, Çark Kitabevi Yayınları, Ankara, 1994

6) Alp ÖZEREN’in kişisel anket çalışmaları, İstanbul, 2003

7) Üstün DÖKMEN, Sanatta ve Günlük Yaşamda, İletişim Çatışmaları ve Empati, Sistem Yayıncılık, İstanbul, 1994

8) Beste: Levent ÇOKER; Söz: Mehtap ALNITEMİZ; Solist: Şebnem PAKE Kaynak: TOKEL, aynı eser, s. 51

9) Bazı gazete ve dergi haberleri;bu kanıyı güçlendirmek amacıyla sunulacaktır

10)BoyutYayınGrubu,MüzikliDünyaAtlası(MultimedyaAnsiklopedi),  Türkiye  Bölümü, Türkiye ve Müzik sayfası, s. 390, İstanbul, 1998

11) 1970, 1975,1977, 1981 yıllarında İstanbul’da basılmış olan Şemsi YASTIMAN’a ait çeşitli eserlerde, bu söz, “Türkü anlamak için türkü dinlemek gerek” şeklinde verilmiş ve Şemsi Yastıman’a ait olduğu belirtilmiştir.2003 yılında İTÜ, Türk Müziği Devlet Konservatuarı’nda Sanatta Yeterlik kapsamında, THM Analizi dersinde ise Öğr. Gör. Cihangir TERZİ tarafından, sözün, metindeki biçimiyle ve Kastamonu’lu Aşık Yorgansız Hakkı Çavuş’a ait olduğu belirtilmiştir.

12) Milliyet Gazetesi, gazete haberi, Malatya-DHA, 06.07.2003

13) Refik Ünal, Atatürk’ün Sevdiği Türküler, Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Cumhuriyet’in 50 Yıldönümü Yayınları, Önsöz, Ankara, 1973

14)  Yalnızca kendi çevremde en az onbeş kişi tanıyorum!..

15)  Örneğin Çanakkale 18 Mart Üniversitesi’nde, lisans eğitimi esnasında, “Elektronik Org” dersleri verilmektedir.

16) Cemal YURGA, 20. Yüzyılda Türkiye’de Popüler Müzikler, Pegem Yayıncılık, Malatya, 2002

Türk İlköğretim Okullarında Ziller Kimin İçin Çalıyor?! yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

* Uluslararası Tarihsel Süreç İçinde
Türkiye’de Müzik Kültürü ve Müzik Müzesi
Kongresi Bildirisi, Bilkent Üniversitesi
29-31 Mayıs 2006, İstanbul

ÖZET

Yaklaşık beşbin yıl öncesine dayanan tarihsel derinliği ile ve bu tarihsel derinlikle de bağlantılı coğrafi genişliği ile “Türk Müzik Kültürü”; özü itibariyle, Türkiye’nin müzik toplumu olabilmesi yolunda güçlü bir altyapı teşkil etmektedir. Mustafa Kemal Atatürk; “güzel sanatlar”ın toplumsal yaşamdaki öncü rolünü her fırsatta vurgulamış ve güzel sanatlar arasında da önceliği “müzik”e vermiş bulunmaktadır. Bildiri ile; Cumhuriyet’in başlangıcından günümüze kadar geçen süreçte, Türkiye’deki “müzik eğitimi”nin oluşum, gelişim, değişim ve dönüşüm özelliklerini değerlendirebilmek; ayrıca, insanlığın ortak kültürel mirası açısından da “İlk Askeri Orkestra”, “Müzikle Tedavi” vb. unsurlar aracılığıyla büyük önem arzeden “Türk Müzik Kültürü” nün “Türkiye Cumhuriyeti Müzik Eğitimi” kapsamındaki yerini, anlam ve önemini vurgulayabilmek amaçlanmaktadır.
Bildiri yazarının hem müzik hem de iletişim alanlarında doktora düzeyindeki akademik altyapısı; ayrıca “müzik eğitimcisi”, “müzisyen” ve “iletişimci” olarak uzun yıllardır süregelen mesleki faaliyetlerine dayalı bireysel gözlem ve deneyimlerinin yanısıra; konuyla ilgili tarama ve değerlendirmeye dayalı akademik veriler de bildiri aracılığıyla sunulacaktır. Bildiri kapsamında; Cumhuriyet döneminde Türkiye’de “müzik eğitimi” alanında yaşanan gelişmeler objektif verilerle değerlendirilecektir.
“Cumhuriyet Döneminde Müzik Eğitimi”nin sağlıklı ve işlevsel düzeyde analiz edilebilmesi; gelecek dönemlerde, “Türkiye Müzik Kültürü”nün “Türk Müzik Kültürü” mirasına ve toplumsal anlamda Atatürk’ün de öngörmüş olduğu “Çağcıl Türk Müziği” bilincine ulaşabilmesi yönündeki olumlu etkileri büyük ölçüde arttıracaktır. Bildiri ile “Cumhuriyet Döneminde Müzik Eğitimi” ile “Türk Müzik Kültürü” arasındaki etkileşim değerlendirilerek; “Türkiye Cumhuriyeti Müzik Eğitimi” için gelecekteki olası “araştırma, planlama, uygulama, değerlendirme” çalışmalarına ve “müzik eğitimi aracılığıyla toplumsal yaşam kalitesindeki artış”a katkı sağlayabilmek amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler
Türkiye Cumhuriyeti Müzik Eğitimi – Türk Müzik Kültürü – İletişim – Toplumsal Yaşam Kalitesi

Cumhuriyet nedir ve sultanlıktan farkı nedir?
Cumhuriyet, ahlâk erdemine dayanan bir yönetimdir. Cumhuriyet erdemdir. Sultanlık, korku ve korkutmaya dayanan bir yönetimdir. Sultanlık; korkuya, korkutmaya dayandığı için korkak, alçak, sefil, rezil insanlar yetiştirir. Aradaki fark bunlardan ibarettir.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK -1922 ( Turhan, 1993 )

Müziğin ahlâk dengesi ve onun bir eğitim aracı olarak kullanılması gereği her çağda kabul edilmiştir. Bundan ötürü müziğin ahlâk gücünü inkâr etmek elde değildir. Ve madem ki bu güç onda vardır; çocukların eğitiminde de müzikten yararlanmak gereklidir. ARİSTOTALES ( Gedikli, 2003 )

GİRİŞ VE ÇALIŞMANIN AMACI

Başta yer alan iki alıntıdan yola çıkılacak olursa; Türkiye Cumhuriyeti için müzik eğitiminin anlam ve önemi büyük ölçüde belirginleşecektir. Olağanüstü bir azim, kararlılık ve mücadele ile elde edilen “cumhuriyet”in korunması ve gelecek nesillere Mustafa Kemal’in öngördüğü kalitede aktarılabilmesi için “müzik eğitimi” de diğer pek çok unsurun yanında yaşamsal bir önem arzetmektedir. Bildiride, anahatlarıyla Cumhuriyet’in ilanından günümüze değin yaşanan süreçte; müzik eğitimi alanında yaşanan değişim, dönüşüm ve gelişim süreci objektif biçimde ele alınacak olup; Mustafa Kemal’in öngörüleri doğrultusunda Türkiye Cumhuriyeti’nde müzik eğitimi alanında bugün gelinen noktanın bir değerlendirmesi yapılacaktır. Ayrıca, Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde “müzik eğitimi ve bağlı unsurları”na dāir genel bir profil ortaya koyabilmek ve konuyla ilgili kaynak temini açısından katkı sağlayabilmek amaçlanmaktadır.

Günümüz Türkiye’sinde müzik eğitimi verilen kurumlara dair genel bir sınıflandırma denemesi yapılacak olursa;
a) Konservatuarlar ( konservatuvarlar ) b) Eğitim Fakülteleri
c) Güzel Sanatlar Fakülteleri d) Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri
e) Halk Eğitim Merkezleri f) Özel Müzik Kursları
g) Müzik dışı alanlardaki yükseköğretim programlarındaki amatör çalışmalar (müzik kulüpleri vb. )
şeklinde bir tablo karşımıza çıkmaktadır ( Özeren, 2006 )

KONUYLA İLGİLİ TARAMA VE DEĞERLENDİRME

Ahmet Say’a göre; Bütün ülkelerde olduğu gibi, Türkiye’de de müzik eğitimi üç ana
dalda sürdürülmektedir:
1) Genel müzik eğitimi 2) Amatörler için müzik eğitimi 3) Profesyoneller için müzik eğitimi
… Cumhuriyet döneminde genel müzik eğitiminin bütün öğrenciler için zorunlu olduğu ilkesinden yola çıkılmış ve uygulamalar elden geldiğince bu ilke çerçevesinde sürdürülmüştür……Ancak ülkemizde müzik dersleri, okul öncesi ve ilköğretimde zorunlu olduğu halde lise ve üniversitelerde seçmeli ders durumundadır……Genel müzik eğitiminin getirdiği verimlerin hangi ölçüde başarı sağladığı konusu, bu alanın temel sorunudur. Aydınlarımızın, müzikçilerin ve eğitimcilerin üzerinde en fazla tartıştığı konu “verim ve sonuç”tur……Cumhuriyetimizin kuruluşuyla başlayan çoksesli müzik uygulamalarının ülkemizde yaşanan toplumsal ikilemler nedeniyle beklenen verimi getiremediği söylenebilir……Ancak görüldüğü gibi amaç şu ya da bu yöntemle çoksesliliğin kökleşmesini sağlamaktır ( Say, 1998: 275-276 )
Ahmet Say’ın vurgulamış olduğu çokseslilik yaklaşımı doğrultusunda; Zülfü Livaneli’nin 1995 yılında kaleme almış olduğu bir makalesinin ilgili bölümünü de “cumhuriyet kültürünün yerleşebilmesinde çoksesli müziğin, armoninin ne denli önem taşıdığını vurgulayabilmek açısından” anımsamakta yarar bulunmaktadır:
“…Orkestradaki her enstrümanın ayrı ses çıkardığı ama sıkı kurallar içinde birbiriyle çakışmadığı, çelişmediği bir sistemin adıdır armoni. Kemanlar bir melodi çalarken, viyolalarla viyolonseller bambaşka notalar basar, nefesliler yalnız melodi değil ritm olarak da farklı boyutlara sürüklenir; deyim yerindeyse herkes ayrı telden çalar. Ama ortaya çıkan sonuç muhteşem bir uyumdur, armonidir……Toplum düzeni de böyledir. Değişik kültür, ırk, dil, din geleneklerine sahip insanları, tek bir üniformaya sokmaya uğraşacağınız yerde, hepsinin kendisini ifade edeceği bir orkestral düzen yaratmak zorundasınız. Ama bu zor iştir. Emirle falan olmaz…” ( Livaneli, 1995 )
Ahmet Say; aynı kaynakta, amatör ve profesyonel müzik eğitimi alanındaki kurum ve gelişmeleri de belirtmektedir. Bunları da kısaca aktaracak olursak:
“Genelde okul dışı kuruluşlarda gerçekleştirilen amatör müzik çalışmaları, müzik derneklerinde dershanelerde, kurslarda, kütüphanelerde ve bazı yerel festivallerin hazırlık çalışmalarında yapılmaktadır……Türkiye’de amatör müzik eğitimini yaygın biçimde yaşama geçiren kuruluşların başında, 1932 de açılan ” halkevleri”ni saymak gerekir……Yine başta sayılması gereken önemli kurumlardan biri, sonradan TRT adı altında yayınını sürdüren radyolarımızdır……çocuk ve gençlik koroları, tohumları yıllar önce atılan eğitsel yaklaşımın uzantılarıdır. Yurt ölçeğindeki yaygınlığı açısından önemli yeri bulunan oluşumlar arasında “dernekler” de vardır. Eğitsel etkinlikleriyle çok değerli işlevi olan yüzlerce derneği, sayısı giderek artan müzik dershaneleri ve kursları izlemektedir… …” Bu noktada; iki önemli ayrıntıyı vurgulamak yararlı olacaktır. Birincisi; pratikte gerçekten yüzlerce dernek bulunmasına ve “iletişim” olgusunun son derece gelişmiş olduğu bir dönemde yaşamamıza karşın, içinde yer almak için katılımcıların hiçbir ücret vb. ödemediği Sivil Toplum Kuruluşları Rehberi ( STK Rehberi, 1996 ) kapsamında “müzik” başlığı altında yalnızca 36 kurumun adının yer almasıdır. İkinci önemli ayrıntı olarak da, özellikle 1999 depreminin ardından, müzik dershaneleri ve kurslarının; ekonomik açıdan büyük sarsıntı yaşamaları, ayrıca belediyeler vb. kurumların herhangi bir ek külfet üstlenmeden öz kaynaklarıyla ücretsiz kurslar düzenlemeleri vb. haksız rekabet koşulları içinde sayılarının artmak yerine hızla azaldığını ya da güçlükle ayakta durabildiklerini vurgulamak yerinde olacaktır. Ahmet Say, aynı kaynakta, “amatör müzik eğitimi” başlığı altında halk eğitim merkezleri ve kütüphaneleri de bir cümle ile vurgulamaktadır: “Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olarak çok sayıdaki kentimizde etkinlikler sergileyen halk eğitim merkezleri ile Kütüphaneler Genel Müdürlüğü çatısı altındaki il ve ilçe kütüphanelerinin, yerel amatör çalışmalar için birer olanak özelliğinde bulunduğu düşünülebilir.” Ahmet Say tarafından, profesyonel müzik eğitimi başlığı altında, Cumhuriyet öncesi dönemden başlayarak belirtilen kurumları da kronolojik olarak sıralayacak olursak:
13. Yüzyıl – Tabılhaneler / Mehterhane / Enderun Okulu / Saray Müzik Okulu
Sanayi-i Nefise Mektebi ( bu kurumun bandosu vurgulanmaktadır )
Sanayi-i Nefise Mektebi’nin Güzel Sanatlar Akademisi’ne dönüştürülmesi (1927 )
Dar-ül Elhan’ın açılışı ( 1917 ) / Dar-ül Elhan’da çoksesli müzik eğitimine geçiş ( 1924 )
Musiki Muallim Mektebi ( 1924 ) / Ankara Devlet Konservatuvarı ( 1936 )
Gazi Terbiye Enstitüsü ( 1937 )
Ahmet Say; günümüzde profesyonel müzikçi yetiştiren kurumları üç başlık altında toplamakta (Anadolu güzel sanatlar liseleri, müzik eğitimi bölümleri ve konservatuvarlar olmak üzere… ); Bilkent Müzik ve Sahne Sanatları bölümünü de ayrıca vurgulamaktadır ( Say, 1998 ) .
Bugün; ülkemizde “profesyonel müzik eğitimi” açısından en önemli ve sürekli güncellenen “veri tabanı” ise Doç. Dr. Süleyman Tarman tarafından 2004 yılından bu yana hizmete sunulmuş bulunan internet ortamındaki akademik “Müzik Eğitimcileri” sitesidir. Bu siteye www.muzikegitimi.net adresinden ulaşmak mümkündür (Tarman, 2006). Müzik eğitimi alanındaki en önemli, işlevsel ve akademik sivil toplum kuruluşu olarak da Müzik Eğitimcileri Derneği ( www.muzed.org.tr ) vurgulanabilir. www.muzikegitimi.net adresindeki güncel verilere göre; Türkiye’de, 53 Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi; 21 Devlet Konservatuarı/Konservatuvarı ( Konservatuar ve konservatuvar kelimeleri arasında henüz fikir birliğine varılamamış olması düşündürücüdür…A.Ö. ) ; 21 Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı; 1 Müzik Öğretmenliği Bölümü (Harran Üniversitesi); 21 Güzel Sanatlar Fakültesi faaliyet göstermektedir.
Bildiri konusuyla ilgili görüşler kapsamında; Ali Uçan’ın, 2003 yılında “Cumhuriyetimizin 80. Yılında Müzik Sempozyumu”’nda sunduğu bildirisinden bazı görüşleri aktarmak da yararlı olacaktır. Uçan; Cumhuriyet dönemi müzik kültürü ve eğitimini üç ana evrede incelemektedir. Bu evreler; bildiride, ilk otuz yıllık, orta 20 yıllık ve son otuz yıllık olarak belirtilmektedir ( Uçan 2003) Bu evrelere dair bildiride yer alan bazı görüşleri aktaracak olursak: “İlk otuz yıllık evre; 1920 ler, 1930 lar ve 1940 ları kapsar……Bu evrede özellikle çağdaş Türk eğitim müziği ve genel müzik eğitimi daha çok evrenden çevreye ve evrenselden ulusala ilkesine odaklanmıştır.” Bildirinin bu bölümünde müzik eğitimi açısından gerçekleştirilen köklü atılım ve yapılanımlar olarak;
• Muzika-i Hümayun ( Makam-ı Hilâfet Muzikası’nın ) ‘un Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası, Askeri Bandosu ve Fasıl Topluluğu’na dönüşümü
• Musiki Muallim Mektebi’nin kuruluşu
• İlkokul ve ortaokul müzik öğretim programlarının yeniden düzenlenimi
• Kız enstitüsü müzik programının yeniden düzenlenimi
• İlkokul Müzik Öğretmenliği yeterlik belgesi ihdası ( 1925 )
• Yurtdışına müzik öğrenimine gönderim
• Dar-ül Elhan’ın İstanbul Kent Konservatuvarı’na dönüştürümü
• Ana Muallim Mektebi’nin yeniden açılışı ( 1927 )
• Askeri Muzika Muallim mektebini açma kararının alınışı ( 1927 )
• Halkevleri Müzik Kolu ( 1932 )
• Paul Hindemith’in raporu ( 1935 – 1936 )
• Ankara Devlet Konservatuvarı ( 1936 )
• Gazi Terbiye Enstitüsü Müzik Şubesi ( 1937 )
• Askeri Muzika Ortaokulu ( 1939 )
• Köy Enstitüsü Müzik Eğitimi Programı ( 1940 )
• Yüksek Köy Enstitüsü Güzel Sanatlar Kolu Müzik Dalı ( 1942 )
• Köy ilköğretim programlarına müzik dersi konuluşu ve kent programlarıyla eşitlenişi (1948 )
• Harika çocuklar yasası ( 1948 )
• Askeri Muzika Meslek Yüksekokulu ( 1949 )
ele alınmaktadır. Orta yirmi yıllık devreye dāir, bildiride yer alan ifāde şöyledir: “…Bu evrede müzik kültürü ve eğitimi alanında gerçekleştirilenler daha çok müzikte demokratikleşme üzerinde yoğunlaşmış ve giderek özellikle çağdaş Türk eğitim müziği ve genel müzik eğitiminde çevreden evrene ve ulusaldan evrensele ilkesi üzerinde odaklanmıştır. “ Bu evrede gerçekleştirilen başlıca atılım, yapılanım ve yaratımlar olarak;
• İlköğretmen Okulu Müzik Semineri ( İstanbul 1951, Ankara 1963 )
• Şarkılarla Müzik Eğitimi ( Aydıntan-Egüz 1956 )
• Gazi Eğitim Enstitüsü Müzik Bölümü Öğretmenler Orkestrası (1965-1966)
• Opus, Orkestra, Filarmoni, Küğ dergileri ( 1962, 1964, 1965 )
• Müzik ve Müzisyenler Ansiklopedisi ( 1964 )
• Türk Musikisi Ansiklopedisi ( 1969 )
• Atatürk Eğitim Enstitüsü Müzik Bölümü ( İstanbul-1969 )
• İlkokul Müzik Öğretim Programı ( 1968 )
• Şarkı Demeti ( Muammer Sun – 1968 )
• Okul Müzik Eğitimi ( Erdoğan Okyay – 1969 )
• Türk Müziği ve Armonisi ( Kemal İlerici – 1970 )
belirtilmektedir. Kişisel olarak; alanında benzer düzeyde kapsamlı bir eser bulunmamasına ve pek çok açıdan çok yararlı olmasına karşın; Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi’nin yazarı ve içeriği açısından objektiflik yönüyle “bilimsel etik bağlamında” Türk Müzik Eğitimi kamuoyunca gözden geçirilmesi görüşünü taşımaktayım.
Ali Uçan’ın bildirisinde son otuz yıllık evre için; “… Bu evrede müzik kültürü ve eğitimi alanında gerçekleştirilenler, müzikte daha hızlı demokratikleşme ve daha hızlı çoğulculaşma ekseni üzerinde yoğunlaşmış; çevreden evrene-evrenden çevreye ve ulusaldan evrensele-evrenselden ulusala ilkeleri üzerinde odaklanmıştır. Bu odaklanmada 2000 lere doğru belirginleşen yöreselden küresele-küreselden yöresele ilkesiyle yeni bir açılım sağlanmıştır. “ Bu evredeki başlıca atılım, yapılanım ve yaratımlar olarak;
• TRT Ankara Radyosu Çoksesli Korosu
• Türkü ve Şarkılarla Yeni Müzik Eğitimi ( Aydıntan-Egüz, 1971 )
• Ankara Çoksesli Müzik Derneği ( 1974 )
• Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Müzik Bilimleri bölümü (1975-1976)
• İstanbul Türk Musikisi Devlet Konservatuarı ( 1975 )
• TRT Çocuk Koroları ( 1979 )
• Müzik yükseköğretim kurumlarının tümüyle üniversitelere bağlanması ( 1982 )
• Birinci ulusal müzik bilimleri sempozyumu ( İzmir, 1984 )
• Müzik Ansiklopedisi ( 1985-1987 )
• Bilkent Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi ( 1986 )
• Devlet Türk Halk Müziği Korosu ( 1987 )
• Devlet Çoksesli Korosu ( 1988 )
• Birinci Müzik Kongresi ( Ankara, 1988 )
• Ortaöğretim Kurumlarında Müzik Öğretimi ve Sorunları Toplantısı (1989)
• Polifonik Korolar Derneği ve dernek koroları ( 1989 )
• Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri ( 1989 – 1990 )
• Devlet Çocuk ve Gençlik Koroları ( 1990 – 1991 )
• İlköğretim okullarında müzik ders saatlerinin haftada birer saatten ikişer saate çıkarılması ( 1990 )
• İlköğretimde zorunlu genel müzik eğitiminin sekiz yıla çıkarılışı (1997)
• Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Müzik Bölümleri Semineri-Sempozyumu ( Bursa, 1995 – 1996 )
• Bando Astsubay Meslek Yüksekokulu ( 2003 )
• Cumhuriyet Döneminde Askeri Müzik ve Gelişimi Sempozyumu (Ankara, 2003)
belirtilmektedir.
Bildiride sempozyumlara da yer verilmesinden yola çıkarak; 2002 yılından bu yana Türkiye’de gerçekleştirilen başlıca müzik sempozyumlarının isimlerini ve kurumlarını da anımsamakta yarar bulunmaktadır:
• Avrupa’da ve Türk Cumhuriyetleri’nde Müzik Kültürü ve Eğitimi Kongresi ( Gazi Üniversitesi, 2002 )
• Müzik Araştırmaları ve Folklor Derlemeleri Sempozyumu ( İstanbul Teknik Üniversitesi, 2003 )
• Musiki Muallim Mektebi’nden Günümüze Müzik Öğretmeni Yetiştirme Sempozyumu (Süleyman Demirel Üniversitesi, 2003 )
• Erken Çocukluk Eğitiminde Sanat Sempozyumu ( Gazi Üniversitesi, 2004 )
• Müzik Sempozyumu ( Erciyes Üniversitesi, 2005 )
• Genel Müzik Eğitiminde Geleneksel Müziklerimiz Sempozyumu (Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2005)
• Müzikte Temsil-Müziksel Temsil Uluslararası Kongresi ( İstanbul Teknik Üniversitesi, 2005 )
• Müzik Sanatımız ve AB Süreci Sempozyumu ( SCA Vakfı, 2006 )
• Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu ( Pamukkale Üniversitesi, 2006 )

Tüm bu kongre ve sempozyumların yanısıra benim için bireysel olarak da çok büyük anlam ve önem taşıyan; bir müzik öğretmeni olarak proje ve tasarımını gerçekleştirdiğim onursal başkanlığını İstanbul İl Milli Eğitim Müdürü Ömer Balıbey’in; eşbaşkanlıklarını Prof. Dr. Ali Uçan ve Prof. Dr. Yücel Elmas’ın üstlendikleri; 5-6-7 Eylül tarihlerinde İstanbul Kadıköy Halk Eğitim Merkezi’nde gerçekleşen “1. İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu”nu da Türkiye’de Cumhuriyet döneminde gerçekleşen müzik eğitimi eksenli etkinlikler arasında belirtmek isterim. Bu sempozyuma dair detaylı bilgiler de, sempozyumun resmi internet sitesi www.muzikcisem.org da yer almaktadır. Sözü edilen sempozyum; tüm Türkiye’de müzik eğitimcilerinin işlevsel biçimde örgütlenme olanağı bulduğu müzik eğitimcileri derneğinin yayın organı MÜZED dergisinin 12. sayısının kapağında ve içeriğinde yer almış bulunmaktadır ( MÜZED Dergisi, Sonbahar 2003 ). Bu sempozyumun temel amacı; İstanbul’da görev yapan müzik öğretmenlerini ortak bir akademik platformda buluşturabilmektir. İstanbul; bu anlamda özel bir önem taşımaktadır çünkü Türkiye’deki tüm müzik öğretmenlerinin yaklaşık beşte biri ( yaklaşık bin kişi ) İstanbul’da görev yapmaktadır.
Bildiri konusuyla ilgili görüşler bağlamında; Ahmet Say’ın kitabında ( Say, 1998: 290 ) yer alan Gazi Müzik Bölümü’ne dair açıklamayı da belirtmekte yarar bulunmaktadır: “…Gazi Müzik Bölümü, Avrupa ülkelerindeki müzik eğitimi kurum ve okullarıyla yakın işbirliği halindedir. Başta Avrupa Müzik Eğitimi Çalışma Topluluğu ( EAS ); Güney Avrupa Ülkeleri Müzik Eğitimi Uluslararası Çalışma Topluluğu (ArGeSüd); Avrupa Müzik Konseyi; Mozarteum Bütünleştirici Müzik Eğitim Merkezi ve Poliestetik Eğitim Kurumu olmak üzere Almanya, Avusturya, İsveç, Hollanda, İngiltere, İsviçre, İtalya, Belçika, Lüksemburg, Slovenya ve Slovakya gibi ülkelerin müzik eğitimi kuruluşları, birlikleri ya da okullarıyla karşılıklı ilişkiler geliştirilmiştir……Türkiye’de önemli bir işlevi üstlenmek üzere kurulmuş olan Gazi Üniversitesi Türk Müzik Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Merkezi’ni anmak gerekir. Merkezin amacı, öteki ülkelerdeki müzik eğitimi yöntemlerini karşılaştırmalı olarak incelemek; gelişim önerileri ve modelleri oluşturmak ve bu çalışmaların sonuçlarından ilgili ülke, kurum, kuruluş ve kişileri yararlandırmaktır. “
“Cumhuriyet ve Müzik Eğitimi” başlığı altında; Muammer Sun’un da bazı güncel görüşleri sunulabilir: “Ülkemizde uygulanan müzik eğitimi, ilgili kurumlar ve çevreler tarafından yeterli bulunmuyor. Bunun MEB ve programla ilgili yanları olduğu gibi, ders kitaplarıyla, okullarla, müzik eğitimcileriyle, müzik eğitimcisi yetiştiren kurumlarla ilgili yanları da var. Bu çok yönlü soruna çözüm bulabilmek için şu sorunun sorulması; gerçekçi ve uygulanabilir yanıtlar aranması gerekir: Türkiye’nin ve Dünya’nın sürekli gelişen koşulları içinde, Türk Toplumu’nun nasıl bir müzik eğitimine ve nasıl bir müzik eğitimcisine gereksinmesi vardır? Türkiye’deki müzik eğitimi, bu sorulara somut, gerçekçi ve uygulanabilir yanıtlar bulunabildiği ölçüde başarılı olacaktır. “ ( Sun, 2006 ) Muammer Sun’un görüşleri; bildirinin sonuç ve öneriler kısmı için daha uygun gibi gözükse de konuyu, şimdiden bu açıdan da ele almakta yarar bulunmaktadır.
Halil Bedii Yönetken’in 1950 yılında kaleme aldığı ve bugün halâ geçerliliğini koruduğuna inandığım; Ahmet Say’ın hazırladığı “Müzik Öğretimi” kitabında yer alan bir yazısından da alıntı yapılabilir ( Say, 2001 ) : “ Batı müzik eğitimine ilk alışkanlıkların kolayca kazanıldığı ilkokuldan başlamak gerekir. Oysa bizim ilkokullarımızda müzik öğretimi, pek sınırlı bazı durumlar dışında hemen hiç yapılmamakta; müzik eğitimi, onu almaya en uygun olduğu bir çağda çocuklarımıza verilememektedir. 7-12 yaş arasında eğitime en uygun koca bir beş yıl; eşsiz değerde, hiçbir zaman giderilmeyecek büyük bir fırsat gibi elden kaçırılmaktadır. Bugün müzik sorunu olarak en önemli işimiz; ilkokul müzik öğretimi sorununu çözümlemektir…… Lise gençlik çağı; gençliğin bir estetik eğitimi, bir sanat ve müzik eğitimi almaya en uygun, en kıvamlı bulunduğu kritik bir çağdır. İlkokul ve ortaokulda müzik eğitimini almış olan çocuklar; artık genç insanlar olarak, lise sınıflarında bu eğitimi almayı sürdürürler. Böylece yarınki aydın insanımızın formasyonu, bu yönden de tamamlanmış olur. “ 1950 yılında dile getirilen temel sorun bugün de varlığını sürdürmekte hatta ilköğretim öncesi süreçte de nitelikli müzik eğitiminin verilemeyişi göz önüne alındığında daha da “derinleşmiş” bulunmaktadır. Cumhuriyet döneminde nitelikli müzik eğitiminin gereğince hayata geçmeyişine dair; biri Muammer Sun’a, diğeri Mehmet Özbek’e ait iki önemli ifadeyi bildiri kapsamında anımsamak gereklidir:
“ Çocuklar şarkı söyler; Amerika’da, Almanya’da, Çin’de, kendi şarkılarını…Biz söyletmemişiz türkülerimizi. Müzik dersi koymuşuz, sokmamışız okullara halk türkülerimizi; “müzik”ten saymamışız .Milyonlarca çocuk var, genç var okullarda; ne söyler bunlar ne dinler, aktarma,öykünme, yoz müziklerden başka?.. Açın müzik kitaplarını ansıyın size belletilenleri; sayıp bakın kaçı aktarma, kaçı öykünme…Kaç Türkü var üç kişi bir olup söyleyebileceğiniz?.. Niçin böyle? “ ( Sun, 1983 )
“…Türk Halk Müziği’nin okullarda eğitim müziği olarak kullanılmaması sonucu, seçkin anlamlı yurt türkülerini bir ağızdan söyleyen bir gençlik yetiştirilememiştir. Eğitimde kullanılan hemen çoğu yabancı şarkılardan, aktarma ezgilerden oluşan okul şarkıları repertuarı ise okul çağında benimsenmediği gibi öğrenilen birkaçı ise bir müddet sonra unutulup gitmektedir. “ ( Özbek, 1990 )
Ali Uçan’ın “Cumhuriyetimizin 80. Yılında Müzik Sempozyumu” bildirisinde yer alan bazı rakamlar da konu hakkında önemli ölçüde fikir vermektedir: “ Ülkemizde, 2002 verilerine göre ilköğretim öncesi ( okul öncesi ) kurum sayısı 10.500; ilköğretim okulu sayısı 35.000; ortaöğretim okulları (liseler ) sayısı 6.000 olup toplam okul sayısı 51.500 dolayındadır ( MEB 2002 ). Buna göre; her okula en az bir müzik öğretmeninin gerekli olduğu gerçeğinden hareket edilirse en az 51.500 müzik öğretmenimizin işbaşında olması gerekmektedir. Üstelik okullaşma ve okullulaşma oranlarının istenen düzeye yükselmesi; sınıf öğrenci sayılarının 30 a inmesive haftalık müzik ders saatlerinin en az ikiye çıkarılması durumunda; Türkiye’nin gerçek müzik öğretmeni gereksiniminin çok daha büyüyerek 70 binlere, 80 binlere hatta 100 binlere ulaşması beklenmektedir. Gerçek gereksinim bu boyutlarda iken işbaşındaki müzik öğretmeni sayısı yaklaşık 7000 dolayındadır. Gerçek durum böyle iken Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2003 yılında müzik öğretmeni alımı için 50 kontenjan ayırmış olması son derece düşündürücüdür…” Aradan geçen üç yıl boyunca işbaşındaki müzik öğretmeni sayısı daha da azalmış; yılda üç kere gerçekleşen öğretmen alımlarındaki kontenjan sayısı ise ancak 250 ye yükselebilmiştir.
SONUÇLAR
• Cumhuriyet döneminin bizzat Mustafa Kemal tarafından da öngörülen başlıca müzik hedefi; Anadolu’nun öz müziğinin çağın dinamiklerine uygun biçimde işlenerek ülkemize ve dünyaya sunulabilmesi yönünde gereken çalışmaların yapılabilmesidir. Bunun gerçekleşebilmesinde de en büyük rolü, ülkemizdeki “genel müzik eğitimi”nin seviyesinin “Cumhuriyet Devrimleri” ile öngörülen düzeye yükseltilebilmesi oynayacaktır. Aradan geçen 83 yıla karşın ne yazık ki bu hedefin yanına bile yaklaşılabilmiş değildir.
• Anadolu’nun öz müziğinin temel makamı da “Hüseyni”dir. Yapılan incelemeler; Hüseyni makamının psikolojik olarak “barış” duygusunu güçlendirdiğini ortaya koymuştur. Atatürk’ün öngördüğü; “Anadolu’nun öz müziğinin çağın dinamiklerine uygun olarak işlenip tüm insanlığa sunulabilmesi” hedefi gerçekleştiğinde; Hüseyni makamı ön planda olacağı için, ironik olarak, Atatürk’ün bir başka öngörüsü olan “Yurtta Barış, Dünyada Barış” düşüncesi de hiç bulmadığı ölçüde hayat bulabilecektir.
• Ülkemiz, eğitim harcamalarında; son yıllarda yapılan istatistiklere göre dünyanın en geri ülkeleri arasında, yetmişinci sırada yer almaktadır. Örneğin Yunanistan’da 3670 dolar olarak gerçekleşen öğrenci başına eğitim harcaması, ülkemiz için 700 dolar olarak görülmektedir. Listenin başında yer alan Danimarka’da ise öğrenci başına 16 bin dolar harcanmaktadır ( Akşam Gazetesi, 24.04.2005 ) . Genel eğitime ayrılan bütçenin kısıtlılığından kaynaklanan tüm sıkıntılar, “müzik eğitimi”ne de yansımaktadır.
• Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin; Almanya’daki siyasal zulümden kaçan Alman bilim insanlarına müzik alanında da üst düzey olanaklarla kapılarını açması; onların bilgi, birikim ve deneyimlerinden yararlanma yönündeki girişimler profesyonel bir yöneylem çalışması olarak nitelenebilir.
• “23 Nisan” coşkusunun sadece Türk Çocukları değil tüm Dünya çocukları ile paylaşılıyor olması; Türk Çocukları’nın uygar dünya çocukları ile aynı kalitede müzik eğitimi alabilmesi konusunu daha belirgin biçimde gündeme getirmesi gerekmektedir.
• Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki profesyonel müzik eğitimi; büyük ölçüde amacına ulaşmış bulunmaktadır. Özellikle; nitelikli müzik bilgi ve birikimine sahip bando astsubaylarının ve subaylarının bu birikimleri, genel Türk müzik eğitimi ortamı için de yararlanılmaya hazır bir potansiyel olarak varlığını sürdürmektedir.
• Mustafa Kemal döneminde; ülkedeki tüm müzik kurumlarının; “musiki müesseseleri müdürlüğü” adı altında ve Osman Zeki Üngör’ün yönetiminde bir merkezden yönetimini sağlayan bir kurumun varlığı dikkat çekmektedir (Antep, 2003) .
ÖNERİLER
• Ülke çapında; işlevsel ve planlı bir şekilde hayata geçirilmesi gereken bütüncül derleme projelerinin yanısıra; Türkiye’nin “müzik eğitimi” açısından bulunduğu durumu tereddütsüz biçimde rakamlara dökebilecek bir ulusal araştırma başlatılabilmeli ve ivedilikle bir veri tabanı oluşturulabilmelidir. Bu çalışmanın tüm birimlerinde ( İnceleme, yürütme, değerlendirme vb. ) müzik alanındaki akademisyenler, öncelikli söz sahibi olmalıdır. Bu çalışmanın gerekliliğini kanıtlayan küçük bir örnek olarak; Tüm Türkiye’de görev yapan müzik öğretmeni sayısının yaklaşık 5 bin olmasına karşın, pek çok müzik öğretmeninin bu sayıdan dahi haberdar olmayışı gösterilebilir.
• İnsanlık tarihinde “müzikle tedavi”, “ilk askeri orkestra” gibi gurur verici öncülüklerle yer alan Türk Müzik Kültürü ve Tarihi’nin günümüze de gereğince yansıması yönünde çok önemli bir adım olan bu kongre vesilesiyle; Türk Müziği’nin öz nitelikleri gereğince vurgulandığı takdirde, bu yaklaşım, yalnızca Türkiye Cumhuriyeti değil tüm insanlık için, geçmişte olduğu gibi büyük bir önem arzedecektir. Bu önem de her şeyden önce tüm insanlığın özlediği dünya barışına büyük katkılar sağlayabilecektir.
• Ülkemiz bütçesinden eğitime ayrılan payın; hiç vakit yitirilmeden uygar ülkeler düzeyine yükseltilmesi yönünde; müzik ve müzik eğitimi alanındaki akademik kişi ve kurumlar da gereken işlevsel çalışmaları hayata geçirmelidirler.
• Profesyonel iletişim çalışmaları aracılığıyla; günümüzde dünyanın çeşitli gelişmiş bölgelerinde görev yapmakta olan “Türk Müziği” akademisyenlerinin “müzik eğitimi” gözlem ve deneyimlerinden, dünyadaki işlevsel müzik eğitimi sistem ve yöntemlerinin Türkiye’ye uyarlanabilmesi yönünde gereğince yararlanılmalıdır.
• Yaklaşık otuz milyon çocuk ile; dünyadaki en genç nüfuslardan birine sahip Türkiye Cumhuriyeti’nin, müzik eğitimi plan ve programlarının öncelikle “ ilköğretim öncesi çağdaki, hemen ardından da ilköğretim çağındaki çocukların işlevsel bir müzik eğitimi alarak geleceğin müzik bilinci ve donanımına sahip aydınları olabilmeleri “ hedefine odaklanması; “ilköğretim çağındaki müzik eğitimi” ni küçümsemeye bir son vermesi gerekmektedir.
• “…yurdumuzda, öğretmenlerin bile gidemediği yerlere askerlerimiz gidebilmektedir. Özellikle ilköğretim çağındaki çocuklarda, askere ve orduya ilgi ve hayranlık duyguları zaten mevcutken; bu çocuklara asker ve bando aracılığıyla çoksesli müziği dinletmek, sevdirmek ve benimsetmek kolayca mümkün olabilir. Bu konuda, kanımca, TSK ve MEB en kısa sürede işbirliği yapmalıdır. Örneğin, bando astsubayı olarak görev yapan pek çok genç ve nitelikli müzik insanı bu konuda görevlendirilebilir. Böylece ilköğretim çağındaki çocuklarımız, bir yandan nitelikli çoksesli müzik eğitimi alırken bir yandan da ordunun bünyesinde varolan ve Türk ulusunun en büyük güvencelerinden biri olan iç disiplin duygusunu da müzik aracılığıyla hissedebilme şansına sahip olacaklar; toplumsal değerleri yozlaştıran popüler kültürün yaratacağı olası tehditlere karşı da bir doğal kalkan oluşacaktır…” ( Özeren, 2004 ) Bando astsubaylarının; okullarda oluşturacakları boru-trampet takınları ya da bandolar, Türk çocuklarının “birlikte müzik yapma bilinci” ne en üst düzeyde ulaşabilecekleri oluşumlar olacaktır.
• Atatürk döneminde oluşturulan “Musiki Müesseseleri Müdürlüğü”nün günümüzdeki işlevsel bir karşılığı olarak, bir “Müzik Müsteşarlığı” hatta uzun dönemde, kalıcı ve dünyada da yeni bir ilk olarak; uzun süredir değişik bilimsel toplantılarda önermekte olduğum bir “Müzik Bakanlığı” kurulması; Türkiye Cumhuriyeti’nde, sadece “müzik eğitimi” değil; “müzik” başlığı altında yaşanan tüm sorunların çözümü yönünde de etkin bir adım olabilecektir.
• Ülkemizin; “ bilimsel, kültürel ve sanatsal anlamdaki Kurtuluş Savaşı” tüm şiddetiyle sürmektedir. Bu savaşın da Mustafa Kemal’in öngörüleri doğrultusunda kazanılabilmesi için; müzik alanında uğraş veren tüm bilim insanlarına çok büyük sorumluluklar düşmektedir. Özellikle müzik eğitimi alanındaki akademisyenlerin birlikte hareket edebilmeleri; birbirlerini “bütünler” biçimde çalışmalarını sürdürmeleri gerekmektedir.

Bildiri ile örtüştüğünü düşündüğüm ve Türkiye’deki müzik eğitimcilerinin durumu ile özdeşleştirdiğim bir karikatürü de bildiri aracılığıyla paylaşarak bildiriyi sonuçlandırmak istiyorum:

Resim 1 – ( Dinçel, 1990 )

Kongrede emeği geçen tüm kişi ve kurumlara; ayrıca, bildiriyi okumak için ayırdığınız zamana teşekkür ediyorum. Saygılarımla.

KAYNAKÇA
Akşam Gazetesi, “Eğitimde Sınıfta Kaldık “, Ekonomi Sayfası, 24.04.2005
ANTEP, Ersin, “ Musika-i Hümayûn’dan Bugüne “, Cumhuriyet Döneminde Askeri Müzik ve Gelişimi Sempozyumu bildirisi, Kara Kuvvetleri Basımevi, Yayın no. 2004/62, s. 354
DİNÇEL, Savaş, Çoksesli ( Karikatür Albümü ), Pan Yayıncılık, İstanbul, 1990, s. İlk karikatür
GEDİKLİ, Erdem, Müzik Eğitimi, Ezgi Kitabevi, Bursa, 2003, s. 131
LİVANELİ, Zülfü, “ Armoni “, Milliyet Gazetesi, Dünya Değişirken, 24.12.1995
MÜZED Dergisi, Müzik Eğitimcileri Derneği Genel Merkezi Yayın Organı, Sayı: 12, Sonbahar 2003, s. 16-17
ÖZBEK, Mehmet, “Milli Kültürümüz İçinde Türk Halk Müziği”, Milli Kültür Unsurlarımız Üzerinde Genel Görüşler, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Sayı: 40, Ankara, 1990, , s.194
ÖZEREN, Alp, “ İlköğretim Çağındaki Türk Çocuklarında Bando Aracılığıyla Çoksesli Müzik Bilinci Oluşturulabilir “, Cumhuriyet Döneminde Askeri Müzik ve Gelişimi Sempozyumu bildirisi, Kara Kuvvetleri Basımevi, Yayın no. 2004/62, s. 217
ÖZEREN, Alp, “ Türkiye’de; Müzik Eğitimcilerinin ve Yetiştirildikleri Kurumların, Toplumsal Yaşam Kalitesi Açısından Rolü ve Önemi “, Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu bildirisi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli, 2006
SAY, Ahmet, Türkiye’nin Müzik Atlası, Borusan Kültür ve Sanat Yayınları, İstanbul, 1998, s. 275-294
STK Rehberi, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 1996, s. 449
SUN, Muammer, Kır Çiçekleri, Adam Yayınları, İstanbul, 1983, s. 9
SUN, Muammer, Çocuklar ve Gençler İçin Şarkı Demeti, Ankara, 2006, s. X
TARMAN, Süleyman, www.muzikegitimi.net , Ulusal Müzik Eğitimi Online Veritabanı, 2006
TURHAN, Seyfettin, Atatürk’te Konular Ansiklopedisi,Yapı Kredi Yayınları,İstanbul,1993,s. 128
UÇAN, Ali, “ Türkiye’de Cumhuriyet’in Sekseninci Yılında Müzik Kültürü ve Müzik Eğitimine Genel Bir Bakış “, Cumhuriyetimizin 80. Yılında Müzik Sempozyumu bildirisi, Malatya, 2003, Pegema Yayıncılık, s. 5-25
YÖNETKEN, Halil Bedii, “Türkiye’de Müzik Eğitiminin Önemi “, Müzik Öğretimi, Haz: Ahmet SAY, Müzik Ansiklopedisi Yayınları, Ankara, 2001, s. 17

Cumhuriyet ve Müzik Eğitimi yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

Alp ÖZEREN

Müzik Eğitimcisi

Halkla İlişkiler Uzmanı

* XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi Bildirisi

Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi

28-30 Eylül 2005, Denizli

ÖZET

Bildiri aracılığıyla ulaşılmak istenen temel amaç; halk eğitim merkezlerinin genel müzik eğitimi açısından rolü ve öneminin incelenip değerlendirilmesi yoluyla, halk eğitim merkezi müzik eğitimi faaliyetlerinin gelişimine katkı sağlayabilmektir.

Bildiri yazarının; müzik eğitimciliği ve halkla ilişkiler uzmanlığının yanı sıra, bireysel akademik çalışmaları; (İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nce onaylanmış bulunan ve 5-7 Eylül tarihlerinde İstanbul Kadıköy Halk Eğitim Merkezi’nde gerçekleştirilen “1. İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu” projesi gibi ) gözlem ve deneyimleri çalışma için öncelikli veri tabanını oluşturacaktır.

Halk Eğitim Merkezleri; yaygın eğitim açısından en önemli eğitim kurumlarımız olup; bu kurumlara dair akademik ve sık aralıklı olarak tespit edilecek veriler; ülkemiz eğitim planlamaları açısından çok büyük önem arz etmektedir. Atatürk’ün “sath-ı müdafaa” yı vurgulayan yaklaşımından da yola çıkacak olursak; halk eğitim merkezlerinin, bu yaklaşımı hayata geçirebilmek adına çok  büyük önem taşıdığını görebiliriz. Halk eğitim merkezlerinde gerçekleştirilen müzik faaliyetlerinin özel olarak incelenmesi gerekmektedir. Bildiri aracılığıyla, bu gereklilik vurgulanmaya çalışılacak ve varolan halk eğitim merkezi verilerinden yola çıkılarak konuyla ilgili somut öneriler geliştirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Sözcükler

Genel Müzik Eğitimi        –     Halk Eğitim Merkezleri

ABSTRACT

The first aim of this text is  assisting to develop “music education activities” of the People Education Centers’ by reviewing and debating the position of these centers’ position in general music education of Türkiye.

      The data of this text is loaded by the writer’s personal academic activities; his expertise at music education and public relations; his personal experiments ( ex.“1st İstanbul Music Teacher’s Symposium ).

      People Education Centers are the most important institutions of the commom education in Türkiye and the data of these institutions’ are very important for Türkiye’s education plans. People Education Centers are also important for surviving the Atatürk’s idea; “defencing at all  area; not only at border “ . A special analyse is necessary for the activities at the people education centers. This necessity will be stressed by this text and there would be some exact suggeestions about the subject. Statistics of people education centers will have an important role at these suggestions.

Keywords

General Music Education         –      People Education Centers

GİRİŞ

Sayın oturum başkanım; değerli akademisyenler ve tüm dinleyenler, Ulusal Eğitim Bilimleri gibi, 14. süne erişilebilmiş yani artık son derece yerleşik ve saygın bir konuma gelmiş bir bilimsel toplantıya bildiri sunmanın onurunu ve heyecanını duymaktayım. Bu duygularla; bildirimin başlangıcında sizleri saygıyla selamlayarak söze başlamak istiyorum.

Konunun başlangıcında; genel müzik eğitiminin bir toplum için gereği ve önemini vurgulayabilmek amacıyla; Konfüçyus’un “Bir milleti tutsak etmek isterseniz müziğini çürütün” ( Gedikli, 2003:36 )sözünü anımsamakta yarar vardır. Bildirinin ilerleyen satırlarında; bu söz ile başlayış nedenim biraz daha netleşecektir. Şimdi, izin verirseniz akademik Türk müzik camiasında 42 yıldır kesintisiz olarak yayın yaşamını sürdüren orkestra dergisinden bir alıntı yaparak ( Kütahyalı, 2004 ) Türkiye’de müzik dersine ve müzik öğretmenine yaygın bakışı çok çarpıcı biçimde özetleyen bir örnek sunmak istiyorum: Müzik tarihçisi Önder Kütahyalı; bir köy okulunu ziyareti esnasında okulun müzik öğretmeniyle tanışır ve okulun müzik öğretmeni, Kütahyalı ile bir anısını paylaşır. Birgün müzik dersine başlamak üzereyken, okul müdürü tarafından çağrımıştır ve “Hocam; nasıl olsa senin dersin müzik; sınıfından üç dört tane güçlü kuvvetli öğrenciyi bizim eve gönder de aldığım odunları içeri taşısınlar… “ sözlerine muhatap olmuştur.

Bildirimin başlangıcında; sizlerle, halk eğitim merkezlerinin bağlı bulunduğu Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü’nün internet sayfasından derlediğim bazı sayısal bilgiler ve veriler ile Türk Müzik Eğitimine dair güncel bazı bilgileri paylaşmak istiyorum ( www.meb.gov.tr , 2005 ) :

ÇIRAKLIK ve YAYGIN EĞİTİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

  Vizyonumuz

Türk Milli Eğitiminin temel amaç ve ilkeleri doğrultusunda yaygın eğitim ile mesleki eğitimi kurumsallaştıran, çağdaş insan anlayışı ile bütün yenilikleri topluma aktaran ve bu şekilde toplumsal mutluluğa ve kalkınmaya hedeflenen bir kurum olmak.

Misyonumuz

Halkın yaşam kalitesini yükselterek, toplumsal refahı artırmak için; yaşam boyu öğrenme perspektifi içerisinde, toplumun her yaş ve eğitim düzeyindeki kişilere enerjilerini ve yaratıcılıklarını ortaya çıkaracak, öğrenme, iş ve yaşam becerilerini geliştirecek, her zaman ve her yerde uygulanabilecek yaygın eğitim programları geliştirmek, işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu çırak, kalfa ve ustaların geliştirilmesini sağlamak, gerekli yasal düzenlemeler yapmak ve denetlemek.

Resim 1 ( www.meb.gov.tr )

İllere göre halk eğitim merkezi sayılarına baktığımızda da değişik sayılar karşımıza çıkmakta; onbeş ve üzerinde halk eğitim merkezi bulunan illerimiz, aşağıdaki tabloda, altları çizilerek belirtilmiştir.

Tablo 1 ( kaynak: www.meb.gov.tr )

Profesör Doktor İlhan BAŞGÖZ tarafından yazılmış ve Kültür Bakanlığınca yayınlanmış olan “Türkiye’nin Eğitim Çıkmazı ve Atatürk” ( Başgöz, 1999: 198 )isimli kitaptaki verilere göre; örneğin 1946 yılında, köylerde halkevi çalışmalarını içine almak amacıyla kurulan halkodalarının sayısı 4066 ya varmıştı. Bu rakama bakıldığında; aradan geçen 60 yılın ardından; ülke genelinde, halk eğitim merkezi sayısının 1000in altında oluşu  hayli düşündürücüdür.

İllerdeki halk eğitim merkezi sayıları incelendiğinde; İstanbul’dan sonra en yüksek merkez sayısı ile (İstanbul’dan sadece iki eksik ile) Konya ilimiz dikkat çekmektedir. İlginç bir tesadüf eseri; az önce sözü edilen “Orkestra” dergisinin İstanbul’dan sonraki en yüksek abone sayısının da Konya’da bulunduğunu; 2003 yılında yaptığım kişisel görüşmede, derginin sahibi Panayot Abacı’dan bizzat öğrenmiştim.

Aşağıdaki tablo; Milli Eğitim Bakanlığı’nın internet sitesinde yer alan  165 sosyal ve kültürel kurs arasından müzik eğitimi ile ilgili olanlarının tespit edilip bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur.

Tablo 2 ( kaynak: www.meb.gov.tr )

Yukarda yer alan tabloda yer alan kurs başlıklarından en ilginç olanı; kanımca, “seçici kurul üyesi yetiştirme” kursudur. Çünkü; günümüzde ağırlıklı olarak popüler kültüre hizmet etmekte olan, genel müzik eğitimine de katkı sağlayabilme misyonundan oldukça uzak bir görünüm arzeden müzik alanında “star” yaratma yarışmalarının toplumun müzik bilinci ve müzik zevki üzerinde yarattığı olumsuz etkilerin giderilmesinde; bizzat halkın müzik bilinci ve zevkinin geliştirilmesi önemli bir rol oynayabilecektir.

Ülkemizdeki Genel Müzik Eğitimi Konusunda Bazı Veriler, Örnekler

Halk eğitim merkezleri; eğitim esnekliği sayesinde, herkes için, müzik eğitimi açısından da, son derece uygun koşullarla önemli imkânlar sunmaktadır. Sakarya’da gerçekleştirilen Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu’nda Halk eğitim merkezleri ve ilköğretim okulları ile ilgili olarak sunduğum bildiri ( Özeren, 2005a ) kapsamında dile getirdiğim düşüncemi burada bir kez daha yinelemek isterim:

İlköğretim okullarında müzik dersleri; 4. ve 5. sınıflar için haftada iki saat, 6-7-8. sınıflar için haftada bir saat olarak uygulanmaya çalışılmaktadır. “Çalışılmaktadır “ ifadesi tesadüfen kullanılmamaktadır. Çünkü ülke geneline bakıldığında; bu müzik dersleri deyim yerindeyse tamamen “Allah’a emanet edilmiş” durumdadır. Çoğu okulda; enstrüman “tıngırdatabilen” (bu deyim küçümseme amacıyla değil; bilinçli bir çalmayış kastedilmek amacıyla kulanılmaktadır ) herhangi bir öğretmen müzik derslerine idareten girmekte; öğrenci ders geçme notları da neredeyse yazı-tura usulüyle belirlenmektedir. Buna karşın; halk eğitim merkezlerindeki müzik eğitimi, çok daha gerçekçi ve çok daha işlevsel olabilmektedir. Bunun temel nedeni olarak; halk eğitim merkezlerindeki eğitimin, ilköğretim okullarına göre zamansal, mekânsal vb. açılardan çok daha esnek oluşu düşünülebilir. Buradaki ifadeler bilimsel bir bildiride sırıtıyor olsa da; sırf bilimsel bildiriye yakışsın diyerek ülke genelinde süregelen yaygın durumu makyaj yaparak sunmanın çok daha bilim dışı olacağını savunmaktayım. Öncelikle ülke genelindeki müzik eğitiminin genel durumunu doğru teşhis edip; gerçekçi bir tedavi süreci başlatmak gerekmektedir.

“1. İstanbul Müzik  Öğretmenleri Sempozyumu’nda (Özeren, 2005b)da vurgulandığı üzere; ülkemizde nitelikli bir müzik eğitiminin gerçekleştirilebilmesi için gerekli müzik öğretmeni sayısı yaklaşık 55 bin iken; varolan rakamın 5 bin civarında olması; ülke genelinde müzik eğitiminin durumuna dair önemli bir ipucu sunmakta ve az önce dile getirilmeye çalışılan; bilimdışı gibi gözüken ifadeleri doğrulamaktadır.

Yaşanan sıkıntılar; bütçe temeline dayanıyor olup; yalnızca müzik eğitimi değil tüm eğitim kapsamında kendini göstermektedir. Bu konuda da bir gazete bazı gazete haberine yer verilebilir:

( Akşam Gazetesi,  24. 04.2005 )

Yukardaki gazete haberi incelendiğinde; ülkemizde eğitim için ayrılan bütçenin düşüklüğü açıkça ortaya çıkmakta, “genel müzik eğitimi” de bu durumdan olumsuz yönde etkilenmektedir.

Ülkemizden; toplumsal müzik okur-yazarlığı ve eğitim teknolojileri açısından çok güncel bir örneği “etkileşimli müzik öğretim tahtası”nı, örnek olarak ele alacak olursak;

Resim 2 ( kaynak: www.bilginegitim.com )

Bu tahta; elektronik olup; halen çok pahalı eğitim veren bazı özel okullarda kullanılmaktadır ve milli eğitim bakanlığı onaylıdır. Bu kadar bilinen bir notada ( “Daha dün annemizin…” olarak bildiğimiz ezgi!.. ) bile yer alan; tolerans gösterilemeyecek derecede vahim nota yazım hatalarını sıralayacak olursak;

1)    Parçanın başında ölçü sayısı bulunmamakta.

2)       2. ve 10. ölçülerin sonuda yer alması gereken ölçü çizgileri, birer dörtlük geç konulmuş

3)       6. ve 7. ölçülerin arasında yer alması gereken ölçü çizgisi konulmamış.

4)       5. ölçünün başında; ne olduğu anlaşılamayan bir çizgi var.

5)       Çok iyi bildiğimiz bu parçanın ( Daha dün annemizin… ) tekrar işaretleri konulmamış.

İlk bakışta çok çarpıcı bir yenilik olarak göze çarpan bu materyalin demosunda yer alan bu inanılmaz derecede basit hatalar; müzikten anlayanlar üzerinde oldukça olumsuz bir izlenim yaratacaktır.  Sistemin ve materyalin güvenilirliğine dair soru işaretleri uyandıracaktır. Bu  da bu materyal ile gerçekleştirilecek etkinliklerin performansını olumsuz yönde etkileyebilecektir. Yine de gerek fikir olarak gerek tasarım olarak; bu tahtanın Türk Müzik eğitimi açısından son derece önemli bir gelişme olduğunu bir kez  daha vurgulamak yararlı olacaktır.  Böyle bir tahtanın halk eğitim merkezlerinde solfej öğretimi amacıyla kullanılması da genel müzik eğitimi açısından çok yararlı sonuçlar sağlayacaktır.

Japonya Örneği

Az önce verilen örnekler; bir ülkedeki müzik okuryazarlığı ve “müzik toplumu olabilme” düzeyinin somut göstergeleridir aslında. Karşılaştırma yapabilmek amacıyla Japonya’dan örnek resimler sunabiliriz:

      Resim 3   ( Hürriyet Gazetesi,  ? )   Resim 4 ( National Geographic Dergisi, Nisan 2004 )

Maddi durumu ne olursa olsun tüm Japon çocukları, bir enstrüman çalmayı öğrenebiliyor ve müziğin getirdiği ruh sağlığını tüm yaşamlarına yansıtabiliyorlar. Bu yansıma; ruh sağlığı yerinde bir toplumun oluşumunda da en önemli katkıyı sağlayabilmektedir. Böyle bir toplumu; kısaca, “müzik toplumu” olarak niteleyebiliriz. Bir müzik toplumunda ; her türlü şiddet, küfür dayak, trafik kurallarına riayetsizlik azalmış ve çevre bilinci, duyarlılığı artmıştır. Bu düşüncelerden hareketle; genel müzik eğitimi açısından, tüm Türkiye’yi doğal bir “halk eğitim merkezi” olarak kabul ederek yola çıkmak çok daha gerçekçi çözümleri beraberinde getirebilecektir.

Bozkurt Güvenç’in bir kitabında (Güvenç, 1995:21) her bin Japon evinden 200 ünde piyano bulunduğu ve her Japon annesinin potansiyel birer öğretmen olarak yetiştirildiği anlatılmaktadır.

Japonya’da sıradan insanlara, müzik okuryazarlığını sağlamak amacıyla verilen düzeyde müzik eğitimini ülkemizde ne yazık ki sadece maddi gücü yüksek ailelerin çocukları alabilmektedirler. İşte tam bu noktada; halk eğitim merkezlerimiz, açığı kapatabilmek yönünde büyük bir potansiyel imkâna sahiptirler. Resmi müzik öğretmenleri olmasa da; usta-çırak iletişimi de diyebileceğimiz yolla ve devletin kontrolünde tamamen bilimsel olmasa da belli bir bilimsellik düzeyinde, her yaştaki tüm insanlarımızın müzik eğitimi alabilmesi mümkündür.  Kongre için bildirimi hazırlarken görüştüğüm TRT İstanbul Çocuk Korosu’nun 25 yıllık şefi Prof. Dr. Yücel Elmas’ın aktardığı bir örneği de bildiri kapsamında aktarmak yararlı olacaktır: Finlandiya’nın 25 bin nüfuslu Seinajoki kasabasında; 25 çocuk, 25 gençlik korosunun yanısıra yetişkin koroları ve kilise koroları da yer almaktadır. Bu koroların hemen hemen tamamında akademik standartlarda çoksesli müzik yapılmakta; koroların özel birer kompozitörü dahi bulunmaktadır. Böylece; her koronun kompozitörü, koro elemanlarının ses özelliklerine uygun düzenlemeler yapmakta; bu koroların bulunduğu bir toplum da doğal olarak “müzik ruhun gıdasıdır” yaklaşımını ve bu yaklaşımın olumlu sonuçlarını alabildiğine yaşamaktadır.

Sonuçlar

1. Halk eğitim merkezleri; genel müzik eğitiminin gereğince gerçekleştirilemeyişinden kaynaklanan sorunların giderilebilmesi açısından güçlü bir potansiyele sahiptir.
2. Halk eğitim merkezlerinin az sayıda olması; “yaygın müzik eğitimi”nin yaygınlık düzeyini olumsuz etkilemekte; yaygın müzik eğitimi ehliyetsiz kişi ve kurumların yönetiminde, bilinçsiz ve denetimsiz biçimde süregelmektedir.
3. Müzik eğitimi ve faaliyetleri açısından; Batı’da, kiliseler ( hatta ülkemizde bile ) bir tür halk eğitim merkezi işlevi görmekte ve bu sayede yediden yetmişe herkes müzik okuryazarı haline gelebilmektedir. Bugün ya da yakın gelecekte, ibadet mekanlarını yaygın müzik eğitimi amacıyla kullanma imkanımız olmadığına göre; geçmişteki “halk odaları” gibi çözümler üretilmesi gerekmektedir.
4. Yaygın müzik eğitiminde; yurdun en ücra köşelerine dahi ulaşabilen bando astsubaylarından gereğince yararlanılmamaktadır.
5. Halk eğitim merkezleri; müzik eğitimi alanında da, diğer tüm alanlarda olduğu gibi, esnek zaman ve mekan koşullarında; nitelikli-denetlenen bir eğitimi uygun ekonomik şartlarla sunabilmektedir.
6. 1999 depreminin ardından; özel müzik kurslarının içine girdiği ekonomik krizin etkileri halen sürmektedir. Bu noktada; özel müzik kursları ve halk eğitim merkezlerinin bilinçli bir işbirliği herkes için olumlu ve işlevsel sonuçlar yaratabilecekken, bu yönde çok ciddi girişimlere rastlanmamaktadır.
7. Devlet bütçesinden eğitime ayrılan pay; %3.7 olmaya devam ettiği sürece, düşük bütçeden kaynaklanan sıkıntıları, halk eğitim merkezleri de yaşamaya devam edecektir.
8. Günümüz uygar toplumları için; müzik okuryazarlığı da en az klasik anlamda okuryazarlık ya da bilgisayar okuryazarlığı kadar büyük bir önem arz etmektedir.
9. “Müzik toplumu” olamamak; toplumda her türlü şiddetin artarak sürmesi ve Atatürk’ün “Yurtta barış, dünyada barış” yaklaşımının günden güne daha çok dışlanması anlamına gelecektir.
10. Türk Müzik Kültürü yaklaşık beş bin yıla uzanan geçmişi ve çok geniş coğrafyasıyla; bugün yaşanmakta olan müzikâl yetersizliği ve yozlaşmayı hak etmemektedir.
11. “Müzik ruhun gıdasıdır” yaklaşımından hareketle; günümüz Türkiye’sinde, toplumun yaşanan müziksel yozlaşma sonucunda bir tür “ruhsal gıda zehirlenmesi” sürecini yaşadığı iddia edilebilir. 2004 yılında sağlık bakanlığı tarafından açıklanan istatistikler de bu durumu belgelemektedir. 2004 yılı sonu itibariyle; Türkiye’de, 7 milyonu acil olmak kaydıyla yaklaşık 20 milyon ruh sağlığı sorunlu birey tespit edilmiştir.
12. Atatürk’ün öngördüğü kalitede; yani, çağın dinamizmine uygun ve özünden kopmamış bir toplumsal müzikaliteye erişebilmek; “müzik toplumu” olabilmek yolunda, en etkin araçlardan biri de halk eğitim merkezlerindeki nitelikli müzik eğitimi olacaktır.

Öneriler

1. Halk eğitim merkezlerinin ülkemizdeki yaygın müzik eğitimine katkı potansiyelleri; planlı-programlı biçimde tespit edilmeli; yöneylem uzmanlarınca, ülke ihtiyaçları doğrultusunda optimize edilebilmelidir.
2. Halkın halk eğitim merkezlerinden müzik eğitimi alanında da daha etkin biçimde yararlanabilmesi yönünde; “iletişim”e dayalı konularda gerekli önlemler alınmalı ve düzenlemeler yapılmalıdır.
3. Türk Silahlı Kuvvetleri ile Milli Eğitim Bakanlığı gerekli işbirliğini oluşturabilmeli ve Halk Eğitim Merkezleri, yaygın müzik eğitimi kapsamında, bando astsubaylarından, etkin biçimde yararlanabilmelidir. Bando astsubaylarının sayıca fazla olması, ülkemizin müzik öğretmeni açığının kapatılması yönünde sağlıklı bir önlem oluşturacağı gibi; astsubaylarımızın yurdun her köşesine erişebilmesi; ayrıca doğal olarak taşıyacakları disiplin ile yüksek müzikalite kısa sürede yurdun her yerinde, Atatürk’ün “sath-ı müdafaa” prensibini de desteklercesine bir tür “müzik okuryazarlığı seferberliği”ne dönüşebilecektir.
4. Halk eğitim merkezlerinden, “müzik okuryazarlığı seferberliği” için yararlanmak doğrultusunda güçlü stratejiler hazırlanana kadar merkezlerin şu an varolan kalitelerinin azalmadan, mümkün olduğunca arttırılarak korunması sağlanabilmelidir.
5. Yoz müzik yapan ve dinleyenlerin azalması için; halk eğitim merkezleri, nitelikli müziğin çok daha etkin ve ekonomik şartlarla sunulduğu birer mekâna dönüştürülmelidir. Bu konuda varolan olumlu örnekler ( Kadıköy Halk Eğitim Merkezi vb. ) tüm halk eğitim merkezleri için model alınmalıdır.
6. Zamanında topla, tüfekle ve yürekle kazanılması gereken onurlu Kurtuluş Savaşımız kazanılmıştır. Bugün ise; bilimsel, kültürel, sanatsal bir kurtuluş savaşının tam ortasında bulunmaktayız. Bu savaşı kazanabilmek yönünde; nitelikli, işlevsel ve çok sayıda halk eğitim merkezlerinin varlığı da önemli bir rol oynayacaktır. Bu nedenle; ülkemizdeki halk eğitim merkezlerinin nitelik ve niceliğinin arttırılması yönünde gereken önlemler zaman yitirmeden alınmalıdır.

KAYNAKÇA

Başgöz, İ. ( 1999 )         Türkiye’nin Eğitim Çıkmazı ve Atatürk  Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları

“Eğitimde Sınıfta Kaldık” Akşam Gazetesi, 24 Nisan 2005

Gedikli, E. ( 2003 )        Müzik Eğitimi  Bursa: Ezgi Kitabevi

Güvenç, B. ( 1995 )       Kültür ve Eğitim  Ankara

Kütahyalı, Ö. ( 2004 )    “ Bir Panelin Düşündürdükleri”  Orkestra Dergisi, 356, 5-10

“Minik Ellerde Büyük Marifet” Hürriyet Gazetesi

“Mutlak Kulak” National Geographic Türkiye, Mart 2005, 90

Özeren, A. ( 2005a )      “Türk İlköğretim Okulları ve Halk Eğitim Merkezleri İçin Müzik Öğretimi Ortam Tasarımları” 5. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Konferansı  Sakarya, 21-23 Eylül 2005

Özeren, A. ( 2005b )      1. İstanbul Müzik Öğretmenleri Sempozyumu Projesi  İstanbul, 5-7 Eylül 2005

www.bilginegitim.com

www.google.com

www.meb.gov.tr

Halk Eğitim Merkezlerinin Genel Müzik Eğitimi Açısından Rolü Ve Önemi yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.

 Alp ÖZEREN

 *II. Ulusal İletişim Öğrencileri Sempozyumu Anadolu Üniversitesi İletişim Fakültesi 17-18 Kasım 2005, Eskişehir.

AMAÇ

Günümüz toplumsal yaşamında oldukça geniş yer tutan, popüler kültürün de en önemli unsurlarından biri olan popüler müzik; tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de müzik endüstrisinin en önemli kaynaklarından biri konumuna gelmiştir. Bildiri aracılığıyla, popüler müziğin topluma; toplumun popüler müziğe olumlu- olumsuz etkilerinin incelenmesi  amaçlanmaktadır.

YÖNTEM

 Bildiri yazarının; halk eğitim merkezi ve ilköğretim müzik öğretmenliği, konservatuar öğretim görevliliği, Türk Müziği ve Halkla İlişkiler – Tanıtım doktora öğrenciliğine dayalı disiplinler arası etkileşim; ayrıca ITÜ tarafından onaylanmış bulunan “Müzik ve Halkla İlişkiler” kapsamlı projesi bildirinin esasını teşkil edecek olup; kitap, gazete, dergi tarama yoluyla elde edilen veriler de bildiri aracılığıyla sunulacaktır.

SONUÇ

 Popüler müzik olgusu iyi analiz edilirse; müzik endüstrisi, toplumsal yaşam gibi boyutlarıyla objektif biçimde değerlendirilebilirse; özellikle dünyanın en genç nüfuslarından birine sahip olan ülkemizde yetişmekte olan yaklaşık 30 milyon çocuk ve gencin, Atatürk’ün öngörüleri doğrultusunda ülkemiz geleceğinin gönül rahatlığıyla emanet edilebileceği kalitede bir yaşam biçimine sahip olmaları yönünde kayda değer bir katkı sağlanmış olacaktır.

Anahtar Sözcükler

 Müzik ve Halkla İlişkiler, Müzik Endüstrisi, Toplumsal Yaşam Kalitesi

İstanbul Üniversitesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım Doktora Öğrencisi, Kadıköy Halk Eğitim Merkezi Müzik Öğretmeni

GİRİŞ

 Popüler kelimesi; herkes tarafından bilinen, tanınan, sevilen anlamında kullanılmaktadır. Avrupa’da ve Amerika’da pop müzik terimi bu anlam altında kendisini bulmuş ve gerçek anlamında kullanılarak geleneksel müziklerden, çalgıları ve seslendirmedeki farklılığı ile belirlenmiş kalıplara oturmuştur.

Popüler kelimesinin kökü pop ise de son yarım yüzyılda bu iki kelimenin ortam ve zaman kavramlarıyla farklılıklar oluşturarak ayrıldığı görülür (Yurga, 2002: 1) Batı Müziği tarihinde popüler müzik çeşitlerinin 20. yüzyılda olduğu kadar ağır bastığı bir dönem yaşanmamıştır. Dolayısıyla hem müzikbilim bakımından, hem eğitim bilimi açısından “popüler müzik” gerçekliği önem taşımakta, günümüzün uygar dünyasında müzikolog ve pedagogların yanısıra müzik sosyologları ve müzik

psikologları da bu konuya ciddiyetle eğilmektedir.

Geleneksel müzik; bir halkın birikimini dile getiren gereksinimleri temsil eder; klasik müzik, sanatsal doyumu karşılamayı amaçlar; popüler müzik ise genellikle eğlence gereksinimine yönelir. Gerçekte popüler müzik türünün bütün dönemlerde daha fazla ilgi gördüğü söylenebilir; ancak 20. yüzyılda onun yaygınlığı, radyo, televizyon, plak ve film endüstrisinin kazandırdığı ivmeyle olağanüstü derecede genişlemiştir. İstatistik bilgilere göre günümüzde kaset ve kompakt disk satışında popüler müzik türünün payı %92 dolayındadır. Ayrıca tüketicinin büyük çoğunluğu genç nüfustur. Bu verilerin sergilediği gerçeklik önünde, başta müzikbilimciler olmak üzere bilim ve sanat insanlarının değerlendirme yapabilmek için popüler müzik ile ilgili ayrıntılar üzerinde durması gerekmiştir. Ülkemizde bu alandaki çalışmalar hem sınırlı hem soyut planda kalmış genellikle sosyolojik yaklaşımları içermiştir. Oysa müzikle ilgili sorunlara öncelikle müzikçilerin el atması gereklidir ( Yurga: Arka Kapak )

Popüler müzik kavramını; bireyden tüm insanlığa, bulunduğumuz andan tüm zamanlara kadar genişletebiliriz. Hiç popüler olmayan bir müzik parçası, medya desteğiyle, bir anda tüm dünyanın ilgi odağı haline gelebilir ya da  medyanın ilgisini azaltması popüler bir eserin popülaritesini azaltabilir. Asıl tartışmalar; popüler müzik ürünlerinin “yaygınlık”ının yanısıra “saygınlık”ları konusunda yoğunlaşmaktadır ( Saygın olanla olmayanı kim, hangi ölçütlerle belirleyecektir? Böyle bir değerlendirme gerekli midir? vb. ).

Popüler müziğin aktör/aktrislerinin etkisi o denli büyük olmaktadır ki; örneğin 2003 yılında, zamanında Elvis Presley’in saçını saklamayı akıl etmiş olan bir berber servet sahibi olabilmiştir. Buna karşın; Elvis Presley, bir  röportajında “Müzik hakkında hiçbir fikrim yok. Zaten buna gerek de yok” (Haz: Atacan, 1995:8 ) diyebilmiştir. Bu ifade, ülkemize uyarlandığında; popüler müziğin en önemli temsilcilerinden birinin sık sık “ Urfa’da Oxford yoktu, okuyamadım “ deyişini çağrıştırmakla birlikte; ikincisinde okumaya, eğitime karşı daha samimi bir özlem ifadesi de dikkat çekmektedir.

Bu çalışma kapsamında; ağırlıklı olarak ülkemiz popüler müziği ele alınacak olup; ayrıca Dünya’da ve Türkiye’de popüler müziğin durumu, bu müziğe çeşitli yaklaşımlar; yaklaşık beşbin yılllık geçmişe sahip bulunan Türk Müzik Kültürü’nün günümüzdeki koşulları ve bu koşullar ile “popüler müzik”in etkileşimine; bu etkileşimin Türkiye ve Dünya’daki “toplumsal yaşam kalitesi”ne etkileri yönünde bulgu, düşünce, görüş ve öneriler sunulmaya çalışılacaktır.

Sağlam Atılan Müzik Temellerinin Olumlu Etkisi

Müzik temelleri sağlam atılabilmiş bir toplumda; yaşam kalitesi de olabildiğince yüksek olacaktır. Yani insanlar sürekli küfürlü konuşmayacak, sokaklar temiz tutulacak, trafik kurallarına uyulacak, “dayak” asgariye inebilecek vb.  sonuçlar elde edilebilecektir. Bu durum; “müzik toplumu olabilmek” ( Özeren, 2002b ) şekilnde de ifade edilebilir. Müzik ruhun gıdası olduğuna göre; müzik temelleri sağlam atılamamış bir toplumda da bir tür “ruhsal gıda zehirlenmesi” kaçınılmaz hale gelecektir. Bu konu kapsamında; ülkemizi tüm dünyada, üstelik tam da Atatürk’ün öngördüğü biçimde; yani gelenekten kopmadan geleceğe uzanarak büyük bir başarıyla temsil eden piyanist besteci Fazıl SAY’ın bir yorumunu anımsayabiliriz: “Aslında gelişkin ülkelerde bile düzeysiz pop egemendir. Çünkü heryerde satış başta gelir. Şu farkla ki satış yani {money} dedikleri tavanlara sıçrarken, klasik müzik biraz olsun gözetilir. Bizde ise {soylu duygular}gerçeğinin akla getirilmesi pek görülmüş değildir. Açık konuşalım; bir ülkede her önüne gelene sanatçı denirse sanatsal norm mu kalır?… Sanat ile yığınları hedefleyen eğlence arasında sınır tanınmazsa ve bu ikisi aynı kefeye konarak ünvanlar dağıtılıp arlı ile arsız; hırlı ile hırsız eşitlenmeye kalkılırsa; kültürün de müziğin de köküne kibrit suyu dökülmüş demektir…” ( Say, 1999 )

 Popüler Müziğin Ekonomi Politiği ( Storey, 2000: 112 )

Simon Frith’e göre Frankfurt Okulu’nun öncülerinden olan  Theodor Adorno’nun yaptığı çalışma hem kitle kültürünün en sistemli ve ciddi analizidir hem de müzik endüstrisinin seri üretim ürünlerini bir zerre olsun değerli ve önemli görenlere karşı en etkili mücadele noktasıdır. Adorno; 1941’de yayımlanan “On Popular Music” adlı önemli makalesinde popüler müzik üzerine üç önemli iddia ileri sürer. İlkin, ona göre, pop müzik standartlaştırılmıştır; diğer bir deyişle en genel özelliklerinden en özel olanlarına genişlemiştir. Eğer duygusal bir pop müzik ürünü başarılı olursa, standartların belirginleşmesi halinde en son noktasına ulaşarak ticari boyutta sömürülüp tüketilir.Ayrıca popüler bir şarkının incelikleri diğer birinin incelikleriyle değiştirilebilir. Her detayın bütünü ifade ettiği nitelikli müziğin ( Beethoven gibi) sistemli yapısının tersine, popüler müziğin yapısı mekaniktir.Çünkü bir şarkıda var olan incelik( detay ), diğer şarkılarda da kullanılıp şarkının asıl yapısına hiç dokunulmuyor. Müzik endüstrisi, bu standartlaştırma işlevini gizleyebilmek için , Adorno’nun “sahte bireyselleştirme” olarak ifade ettiği sürece bağlanır. “Hit”  şarkıların  satandartlaştırılmasının amacı dinleyicilerin aynılaştırılmasıdır. Bunun için, onlara seçme hakkı tanınmadan dinleyecekleri müzikler, önceden oldukları gibi sunulur gibi yapılır; aslında dayatılır. “Sahte bireyselleştirme” kendi çapında, dinleyiciye şu anda dinledikleri şarkıların onlar adına çoktan dinlenildiğini ya da önceden sindirildiğini unutturmak suretiyle onları aynı çizgide tutar.

Adorno’nun ikinci savı, popüler müziğin pasif dinlemeyi yarattığıdır. Kapitalist sistem altında çalışmak sıkıcı olduğundan işten kaçma ihtiyacını yaratır; ancak bu da sıkıcı olacağı için, gerçek kültür yönünde gerçek bir kaçış için hemen hemen hiç enerji kalmaz. Bunun yerine sığınma yeri olarak pop müzik gibi oluşumların peşinden gidilir. Popüler müziğin tüketimi daima pasif ve sonsuz tekerrür içindedir ve dünyayı da olduğu gibi ele alır. Nitelikli müzik ise hayalgücünün yarattığı zevk ve keyif doğrultusunda yapılır ve dünyayı nasıl olabileceği bağlamında ele alır. Pop müzik ofiste ya da bir fabrika koridorunda, hayat ile, verimsiz, üretkenlikten uzak bir bağlantıdır. İşin verdiği sıkıntı ve gerginlik yüzünden insanlar boş zaman faaliyetleri için çaba sarfetmekten kaçınıyor ve dolayısıyla arzularını doyuracak bir uyarıcıya ihtiyaç duyuyorlar; pop müzik de arzularını doyuruyor. “Onun uyarımları aynı çabayı sarf etmedeki yetersizlik tarafından karşılanır. Bu yeniden sıkıcılık demektir; kaçışı imkansız kılan bir kısırdöngü. Bu da insanların farkında olmadan popüler müziğe kaymalarını sağlar. Müziği tanıma anı ise onu eforsuz hissetme anıdır. Bu ana bağlı olarak birdenbire ortaya çıkan dikkat kendi kendini yokeder ve dinleyiciyi oyalamanın, dalgınlığın dünyasına gönderir.

Popüler müzik bir tür yılgın ( bitkin ) diyalektik içinde işlevini görür. Onu tüketmek için oyalayıcılığın ve dalgınlığın ötesinde bir ortam yaratmak gerekir. Zaten pop müzik dinleyen insanda bu iki durum oluşur.

Adorno’nun üçüncü iddiası ise popüler müziğin sosyal bir çimento (güçlendirici) olduğudur. Pop müziğin sosyo-psikolojik işlevi ise müziğin tüketicilerinin günlük hayatın düzenine fiziksel olarak uyumunu gerçekleştirmektir. Bu uyum kitle davranışının sosyo-psikolojik biçiminin iki türünde kendini gösterir: ritmik olarak itaatli tür ve duygusal tür. Birincisi, tüketicinin kendi sömürü ve baskı( zulüm) ritminin oyalaması doğrultusunda işler. İkincisi ise hayatın asıl koşullarından habersiz, duygusal bir sefalete kapılır.

Müziğin; popüler ya da başka türler aracılığıyla, bireyden yola çıkarak toplumsal yaşamı etkileyecek yönde kulanımına dair örnekler de mevcuttur (Campbell, 2002: 101-103 )

*Gregoryen İlahileri, sessizce çalışmak ve meditasyon yapmak için harika olduğu gibi stresi de azaltabilir.

*Barok müziği, istikrar, düzen, tahmin edilebilirlik, emniyet hisleri yaratır. Çalışma için de zihinsel açıdan uyarıcı bir ortam yaratır.

*Haydn ve Mozart; konsantrasyon, hafıza ve üç boyutlu algıyı geliştirebilir.

*Romantik müzik; sempati, merhamet ve sevgiyi arttırmak için kullanılabilir.

*İzlenimci müzik( Debussy, Ravel ); yaratıcı dürtüleri günışığına çıkarabildiği gibi, bilinçaltınızla iletişime geçmenizi de sağlayabilir.

*Caz, blues gibi anlatımcı dans ve müzik türleri; neşelendirir, ilham verir. Büyük sevinç ve üzüntüleri açığa çıkarır. Espri ve kinayeleri aktarır. İnsanı insan yapan ortak özellikleri doğrular.

*Salsa, rumba gibi Güney Amerika müzikleri, kalp atışlarını, nefes alış-verişi arttırır. Bedeni harekete geçirir. Yatıştırma ve uyandırma gibi etkileri de vardır.

*Big Band, Pop, Country türleri; hisleri ele geçirir ve kişide mutluluk hissi yaratır

*Elvis Presley, Rolling Stones ya da Michael Jackson’un yaptığı türdeki müzikte ise; ruh halimiz, enerjik bir şekilde eğlenmeye uygun değilse,bu tür müzik, bedenimize gerilim, stres ve acı verebilir.

*Baskın ritmleri olmayan ortam ya da New Age müzikleri; zaman ve yer algımızı genişletir. Canlılık duygusu yaratır.

*Heavy Metal, Punk, Rap, Hip Hop ve Grunge;sinir sistemini harekete geçirebilirBu da dinamik bir şekilde hareket etmeyi ve kendini ifade etmeyi sağlar. Ayrıca, Yetişkinlere genç kuşağın içsel karmaşalarını ve özgürlük ihtiyacını da gösterebilir.

*Dini müzikler ise; bizi, o anın içine çeker, derin bir huzur ve ruhanilik hissetmemizi sağlar. Acılarımızı unutmaya ve geçirmeye katkı sağlar.

 Popüler Müzik ve Etik

Belki de “pop müzik”in popüler müzik kapsamında en çok yer alıyor olması sonucu, çoğunlukla pop müzik ile popüler müzik kavramları birbirine karıştırılmaktadır. Bu konuda ülkemizde yapılan çok çarpıcı bir yanlışlığı örnek olarak verebiliriz. Aşağıda sunulan örnek sayfa; müzik yayıncılığında oldukça iddialı bir kuruluş olan Boyut Yayın Grubu’nun “ Müzikli Dünya Atlası “ isimli 10 ciltlik çalışmasının 10. cildinde yer alan “TÜRKİYE * MÜZİK” sayfasıdır.

Sayfayı inceleyip ardından yorumlayacak olursak;

Resim 1 ( Boyut Yayıncılık, 1998: 390)

Son zamanlarda ülkemizde yazılı ve görsel basının önemle üzerinde durmaya başladığı, Türk Popu adı verilen, aslında net olarak ne olduğunun, hangi çeşit müziklerden bileşmiş olduğunun saptanması gereken, birçok değişik müzik örneklerinin karışımıyla oluşmuş müzik üzerindeki haberler, yorumlar, dedikodular, talk show, forum gibi toplantılı televizyon programları halkımızı bilinçlendirmeden uzaktır ( Yurga, 2002:1 )

 Yukarda yer alan ifadeyi de düşündüğümüzde; çok ciddi bir yayın kuruluşunun 10 ciltlik bir kaynağında dahi popüler müzik-pop müzik karmaşasının yer alışını yadırgamamak gerekir. Yine de “TÜRKİYE*MÜZİK” sayfasında yer alan bazı ayrıntıları vurgulamak konumuz açısından yararlı olacaktır.

• Türk Pop Müziği başlığının altında; Sezen Aksu, Orhan Gencebay, İbrahim Tatlıses ve Sibel Can’ın resimleri yer almaktadır. Bu isimlerden yalnızca Sezen Aksu Türk Pop Müziği şarkıcısıdır. Diğer üç isim; popüler müzik şarkıcılarıdır.
• Bildiri başlığı “ Popüler Müzik ve Toplumsal Yaşam Kalitesi” olduğu için, popüler müzik şarkıcısı Sibel Can’ın ciddi bir kaynakta, adı “TÜRKİYE*MÜZİK” olan bir sayfada müzikle ilgisiz biçimde kamçılı bir fotoğrafla yer alması, aslında ülkemizde popüler müzik ve toplumsal yaşam kalitesi yönünde ciddi bir ipucu sunmaktadır.
• Sayfa bir bütün olarak değerlendirildiğinde de garip ve de ironik sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Örneğin; Zeki Müren’in de en olmayacak ve aransa bulunamayacak, müzikten başka herşeyi çağrıştıran bir pozu; sayfanın en üstünde yer almakta, Çağdaş Türk Müziği başlığının üstünde durmaktadır. Her ne kadar Zeki Müren; kendi kendisini, müzik kültürü geçmişi beşbin yıl öncesine dayanan ülkemizin “Sanat Güneşi” ilan etmişse de; özellikle son döneminde, popüler müzik alanında da ticari anlamda başarılı popüler çalışmalarda yer almıştır.
• Sayfa etik açıdan “TÜRKİYE*MÜZİK” başlığını kesinlikle yansıtamamaktadır. Bu haliyle bir ansiklopedi sayfasından çok; günlük bir bulvar gazetesinin magazin sayfasını çağrıştırmaktadır. Bu isimde bir sayfada; herşeyden önce, Aşık Veysel de yer almalıydı ve nitelikli müzik temsilcileri de ( Münir Nurettin Selçuk, Cemal Reşit Rey vb. ) sayfanın en altına sıkıştırılmamalıydı. Sosyoloji bölümünde yüksek lisans sınavına hazırlanan bir öğrenci ile konuyu görüşürken; kendisinin bu sayfayı bir “kitsch” olarak yorumladığını anımsıyorum.
• Aslında bu sayfa; az önce aktarılan Fazıl Say’a ait görüşleri de tam anlamıyla doğrular ve destekler

Bir başka örnek resim üzerinde; değerlendirme yapılacak olursa;

 Resim 2 ( Star, 04.08.2003 )

Bu resimde yer alan şarkıcılar; Türkiye’de popüler müzik alanında faaliyet göstermektedirler ve POP-SAV isimli vakıf adına; İstanbul Valisi’ne bir ziyarette bulunmaktadırlar. Ziyaretlerinin sebebi de; korsan kaset-CD ye karşı İstanbul İlinin en büyük mülki amirinden destek talep etmektir. Valinin de yer aldığı resim incelendiğinde; ilk göze çarpan, yoldan geçerken yapılmış gelişigüzel bir ziyaret olmamasına karşın özellikle POP-SAV Başkanı ( ki hala devam etmektedir ) konumundaki Hakan Peker’in göğsüne kadar açık gömleği ve madalyonu, Deniz Seki’nin plaj giysisi ve iç çamaşırını andıran giyimi ve buna karşın İstanbul Valisi ile yardımcısının onların karşısındaki duruşu olmaktadır. Bu durum en basit ifade ile bu şarkıcıların görgüsüzlüğü olarak nitelenebilir. “Pop şarkıcıları rahat olur. Valiyi ziyaret ediyorlar diye mutlaka takım elbise mi giymeleri gerekir?” şeklinde bir soruya; “takım elbise değil ama hiç olmazsa kahvehane ya da plaj giysisinden biraz daha derli toplu olması; toplumun yaşam kalitesinde bir lokomotif etkisi yaratabilmek açısından gereklidir” yanıtı verilebilir. Ayrıca kendisi konuklarına bu denli saygılı görüntü veren bir vali; istenen yardım talebini, yoldan geçerken uğramış gibi gelmeyebilecek imkanlara sahipken öyle gelen şarkıcıların bu özensizliğinden sonra ne denli gönüllü destekleyebilecektir. Nitekim bu görüşmenin ardından geçen onca zamana karşın; İstanbul’da Kadıköy vb. başlıca merkezlerde apaçık gerçekleşen korsan CD faaliyeti sonucunda; bugün  Türk Müzik Endüstrisi hiç olmadığı derecede büyük bir krizin içindedir. Burada anlatılmak istenen düşünceye dair bir alıntı yapılabilir:       …Çağımızın en sevilen kültürel abideleri devlet adamları ya da azizler değil, şarkıcılar ve vokalistlerdir. Rock konserlerine, CD lere, müzik setlerine ve MTV’ye olan düşkünlüğümüzün ötesinde, günlük iletişimimiz ve alışverişimiz büyük ölçüde müzikle ilgili bir modele dayanıyor ( Campbell, 2002 ).

Bu resme dair ifade edilen düşünceler önemsenmediği ve bu gibi resimlerin medya tarafından bilinçaltına yerleştirilişi devam ettiği takdirde; milyonlarca ilköğretim öğrencisinin beyninde “SANATÇI” kavramının ne denli yanlış şekillenebileceği de gerçekleştirdiğim kişisel anket çalışmasının sonuçlarından iki örnek aktarılarak sunulabilir ( Özeren, 2002a ):

Resim 3                                                                 Resim 4

Kuşkusuz insanların zihninde ve bilinçaltında yerleşen yanlış sanatçı ve şarkıcı izleniminin ardında sadece şarkıcıların sorumsuz giyim-kuşam, hal ve tavırları değildir. Popüler müzik şarkı sözlerinin de bunda büyük payı vardır. Örnek vermek gerekirse;

Resim 5  … Bazı şarkı sözleri çocukları çok çabuk etkilemekte  ve bu etkileşime bağlı olarak manevi ve ahlaki değerler zayıflamaktadır… Toplumsal değer yargılarında ve eğitim programlarında yer almayan, benimsenmeyen argo sözcükler istenmeyen, arzu edilmeyen öğrenmelere yol açarak argoyu bir yaşam biçimi haline getirebilmektedir… Sanatçılar para kazanalım derken, topluma karşı sorumluluklarını unutmamalıdırlar ( GARAM, ? )

 Bu konuda; Feyza Hepçilingirler’in görüşlerine de kulak  vermek yararlı olacaktır ( Hepçilingirler, 2004: 99 ): … Her şarkıda defalarca yinelenen sözler, her radyoda, her televizyonda defalarca çalınan parçalar öylece esip geçmiş olamaz insanların kulaklarının üzerinden. İlk duyuşta anlamı üzerinde düşünülmese bile, günlerce duyulduktan, dinlendikten sonra, bu parçaların anlamı üzerinde hâlâ ve hiç düşünülmemiş olduğunu varsayamayız. Eğer gençlerimizin, dinlediği, eşliğinde dansettiği, göbek attığı, gerektiğinde birlikte söylediği bu şarkıların sözlerinin ilettiği anlam üzerinde düşünmemiş olabileceklerini varsayarsak bu başka bir incelemenin konusu olmak zorunda. Kimse sürekli duyduğu sözlerin anlamını algılamıyor olamaz. Söze dökülen herşey, gerçeklik kazanır. Bir kavram söylenmediği sürece yok sayılabilir; ama söylendiği anda, artık anlamlar dünyasında kendi yerini açmıştır. Ayrıca şunu da biliyoruz: Herhangi bir söze bir iletinin ( mesaj ) özel olarak yerleştirilmesine gerek yoktur; söylenmiş her söz bir iletidir zaten. Öyleyse şarkı sözleri için de aynı ilke geçerlidir. Pop müzik parçalarının sözleri, aynı zamanda topluma, özellikle de gençlere sunulmuş bir iletidir. Bu iletide neler dendiği de ortada.

 Dile getirilen problem sadece Türkiye’nin problemi olmayıp; İngiltere ve Amerika’da dahi aileler çocuklarına birer model teşkil eden pop müzik yıldızlarının çocukları üzerinde “fareli köyün kavalcısı” misali etkisinden endişe duymaktadırlar. Buna dair bir gazete haberine de yer verilebilir:

Resim 6  ( Hürriyet, 02.08.2003 )

Toplumsal Yaşamda, Klasik Müziğin Akıllıca Kullanılışına Dair

Popüler müziğin toplumsal yaşam kalitesi üzerindeki yaşadığımız etkilerine karşın klasik müziğin kullanımına dair bazı örnekler de kıyaslama amaçlı olarak sunulabilir ( Campbell, 2002: 24-25 ):

*Brittanny’deki manastırlarda rahipler, Mozart dinleyen ineklerin daha çok süt verdiğinisöylüyorlar.

*Washington eyaletinde, göçmen bürosu yetkilileri, Kamboçya, Laos ve diğer Asya ülkelerinden gelenlere verdikleri İngilizce derslerinde,Mozart ve Barok müzik dinlettiklerini ve bunun öğrenme hızını arttırdığını bildiriyorlar.

*Nagoya’da bir fırın tarafından özel olarak yapılan Mozart ekmeği, 72 saat boyunca 6 numaralı senfoni dinletilerek pişirilmektedir.

*Baltimore’deki Saint Agnes yoğun bakım hastalarına dinletilen yarım saatlik klasik müziğin, 10 mg sakinleştiriciye eşdeğer olduğu belirtilmekte.

*Kanada’nın Edmonton şehrinde, yaya trafiğini rahatlatmak için şehrin meydanlarında Mozart çalınmaktadır ve sonuç olarak sokaklardaki uyuşturucu alışverişi de azalmıştır. 

*Tokyo’daki makarna üreticileri; Vivaldi’nin “dört mevsim”ini dinlerken ürettikleri makarnaları, özel bir pakette satmaktadırlar.

*Japonya’nın kuzeyindeki Ohara bira fabrikası yetkilileri, Mozart müziğinin; birada kalite belirleyen unsur olan maya yoğunluğunu yaklaşık 10 kat arttırdığını vurgulamaktadırlar.

İsmi her ne kadar klasik müzik olsa da günümüz anlayışı ve teknolojisi ile; klasik müzik eserleri de popüler bir formatta sunulabildiğine göre ( bildiri sunumu esnasında bu tarz örnekler sunulacaktır ); öz itibariyle klasik müzikten sağlanan faydaları, belli bir düzeyde de olsa o eserlerin popüler müzik formatıyla da elde etmek mümkün olabilir.

Sonuç ve Öneriler

Değişik alttürleriyle popüler müzik, tüm dünyada yaklaşık %90 lık pazar payına sahip olduğuna göre ve günlük yaşantımızda; toplu taşıma araçları, radyo-tv vb. aracılığıyla her yaş grubundan insanların bilerek ya da bilmeyerek; isteyerek ya da istemeyerek popüler müzik dinlemek zorunda oluşu gözönüne alındığında; bir tür “kriz yönetimi”, “stres yönetimi” yaklaşımıyla popüler müziğin toplum yararına kullanılabilirliği yönünde teoriler geliştirmek ve uygulamak yararlı olacaktır. Önyargılı bir tutumla; popüler müzik tamamen topluma zararlıymışcasına takınılacak tutumlar, popüler müzikten toplum yararına elde edilebilecek olası unsurları da azaltacak ve yok edecektir.

Günümüz teknolojisi ve zihniyetiyle; klasik ve nitelikli müzik eserleri  de popüler bir formatla verilebildiğine göre; öncelikle bu konuda kapsamlı bir çalışma yapılmalıdır. Yani bir toplumun belleğinde, toplumsal yaşam kalitesine katkı anlamında mutlaka bulunması gereken müzik parçaları popüler formatta da hazırlanmalı ve yüksek sayıdaki “popüler müzik bağımlısı”na ulaştırılabilmelidir. Nitelikli klasik eserleri popüler formatta dinleyen ortalama dinleyici, eninde sonunda o eserlerin orijinal halini de merak edip dinleyecektir. En cahil  ve bilinçsiz kulak ve beyin dahi kaliteli olanla tanıştığında; o kaliteyi bilinçaltında da olsa ayırt edebilmektedir. Yoz ürünleri; kültür emperyalizmine de bilerek ya da bilmeyerek alet olup sunanlar “Ne yapalım halk böyle istiyor” mazeretinin arkasına sığınırken aslında bu tercihi tamamen kendileri organize etmektedirler. Ticaret ve kazanç tüm dünyada kaçınılmaz olup; Fazıl Say’ın vurguladığı gibi ( Say, 2002 ) önemli olan, kaliteli olanın hiç olmazsa hakettiği oranda sunulmasına özen gösterilmesinin gerekliliğidir. Bu noktada, toplumun yaşam kalitesinin artışına katkı sağlayacak popüler müzik üretiminin en temel unsurları olarak; nitelikli, topluma saygılı, etik anlayışa sahip müzik prodüktörleri ve müzik eleştirmenlerine duyulan ihtiyaç akla gelmektedir. Toplumsal müzik zevki ve bilincinin geliştirilmesi de nitelikli müziği ısrarla talep eden kitlelerin oluşturulabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. MÜZİK TEMELLERİ SAĞLAM ATILMAMIŞ BİR TOPLUMDA; TOPLUMSAL ANLAMDA “RUHSAL GIDA ZEHİRLENMESİ” KAÇINILMAZ HALE GELECEKTİR.

Bildirime gösterilen ilgiye; sempozyumda emeği geçen tüm kişi ve kurumlara teşekkür ederim.

KAYNAKÇA

•   Campbell, ( 2002 ), Mozart Etkisi. Çev: Feryal Çubukçu. İstanbul: Kuraldışı Yayıncılık.
• GARAM ( Gaziantep Rehberlik ve Araştırma Merkezi )
• Haz: Atacan, C. ( 1995 ), Dediler ki-Rock Ustalarından Vecizeler.

İstanbul: Stüdyo İmge.

• Hem Ağlıyorlar Hem Sahip Çıkmıyorlar. ( 2003, 04 Ağustos ). Star Gazetesi, s. 4
• Hepçilingirler, ( 2004 ). Her Söz Bir Şey Söyler. İçinde: Ali Karaçalı (Ed.), Popüler Kültür ve Gençlik ( sayfa: 99 ). Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim Dergisi. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• İngiliz Öğretmenleri Kylie ile Britney’ye Taktı. ( 2003, 02 Ağustos ). Hürriyet
• Özeren, A. ( 2002a ) . Kişisel anket çalışmaları. İstanbul: SSE İlköğretim Okulu
• Özeren, A. ( 2002b ), Müzik Toplumu Olabilmek. Uluslararası Avrupa’da ve Türk Cumhuriyetleri’nde Müzik Kültürü ve Eğitimi Kongresi, 13-16 Kasım 2002,
• Say, F. ( 1999 ), Uçak Notları. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları
• Storey, ( 2000 ), Popüler Kültür Çalışmaları. Çev.: Koray Karaşahin.

İstanbul: Babil Yayınları.

• Türkiye*Müzik sayfası, Müzikli Dünya Atlası ( 1998 ), 10. Cilt, İstanbul: Boyut Yayıncılık
• Yurga, ( 2002 ), 20. Yüzyılda Türkiye’de Popüler Müzikler. Ankara: Pegema Yayıncılık.

Popüler Müzik Ve Toplumsal Yaşam Kalitesi yazısı ilk önce Alp Özeren üzerinde ortaya çıktı.